شاخصه های تربیت آرمانی از نظرگاه امیرالمؤمنین علیه السلام صفحه 215

و حقارت نفس آدمی را از مرتبه ی انسانیت تنزل می دهد و او را به اسارت امور پست می کشاند. «النفس الدنیه لا تنفک عن الدنائات نفس پست از پستی ها جدا نمی شود».(1)

امیر مؤمنان ع سیمای فرد کریم را این گونه به تصویر می کشند:

آفریدگار در اندیشه ی آنان، بزرگ. هر چه جز خدا در دیده هایشان خرد. مردم از گزندشان ایمن، پارسا به جان و تن، نفس را اطاعت نکند، خواهان چیزی که ماندگار است، بردباری اش را با دانش در آمیزد و گفتار را با کردار. آرزویش اندک و لغزشش کم. خوراکش اندک و کارش آسان. دینش استوار و شهوتش مرده و خشمش فرو خورده. بر آن که بر او ستم کند ببخشاید و بر آن که وی را محروم سازد، عطا فرماید و با آن که از او ببرد پیوند نماید. گفتارش نرم و زیبا، کار نیکویش آشکار، نه دوری گزیدنش از روی خویشتن بینی است و نه نزدیکی وی به متر است و فریفتن»(2).