ابوطالب علیه السلام اول من اسلم ولکن لم یظهر اسلامه الا حین موته صفحه 76

یعنی، به آنچه مأمور شده ای قیام کن، و روی از مشرکان برتاب، ما تو را از شرّ استهزاکنندگان کفایت می کنیم. سپس فرمود: «و أیم الله أن لو صَدَعَ قبل ذلک لکان آمِناً، و لکنّه إنّما نظر فی الطاعه و خاف الخلاف فلذلک کَفَّ».(1)

بنابراین خوف رسول خدا از اظهار دعوت به خاطر ترس از مشرکین برای خود نبوده بلکه به خاطر ترس از مخالفت امرالهی بوده است، و چون خداوند به او فرموده: «فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ» آن حضرت دعوت خود را آشکار نموده است.

4- از روایت صدوق(علیه الرحمه) ظاهر می شود که آیه «فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ ... » در مقام تأمین خاطر رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلّم) است از استهزا و تهدید مشرکین به قتل در صورت ادامه دعوت، و امام(علیه السلام) می فرماید: مشرکین نزد رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلّم) آمدند و گفتند:

« یا محمد ننظر بک إلی الظهر فإن رجعت عن قولک و إلّا قتلناک».

یعنی، ای محمّد ما به تو تا ظهر مهلت می دهیم و اگر دست از این سخنان خود برنداری تو را خواهیم کشت.

از این رو رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلّم) داخل منزل خود شد و در را بر روی خود بست، و از گفته آنان غمگین شد، و جبرئیل(علیه السلام) در همان ساعت بر او نازل گردید و گفت:

«یا محمّد السلام یُقرؤک السلام و هو یقول : « فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ ...» یعنی، ای محمد خدایت بر تو سلام می رساند و می فرماید: آیین خود را بر اهل مکه آشکار کن و مردم را به آن دعوت نما، و از مشرکین روی برتاب.

و رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلّم) به جبرئیل فرمود: آنان مرا استهزا نموده و تهدید به قتل کرده اند؟! و جبرئیل گفت: خداوند می فرماید: «إِنَّا کَفَیْناکَ الْمُسْتَهْزِئِین» یعنی، ما شرّ آنان را از تو برطرف کردیم.

رسول خدا(صلی الله علیه وآله و سلّم) فرمود: آنان الآن مقابل من قرار دارند؟ جبرئیل گفت: خداوند می فرماید: «من شرّ آنان را از تو برطرف کردم» و در این حال رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلّم)آیین خود را آشکار نمود، و مردم مکّه را به اسلام دعوت کرد.(2)

از این روایت ظاهر می شود که آیه «فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ ... » مربوط به ابتدای دعوت علنی آن حضرت نبوده، و قبل از نزول این آیه نیز رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلّم) دعوت علنی داشته، تا به حدّ مواجهه و تهدید به قتل رسیده است، بنابراین سیر دعوت رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلّم) در سال های نخست پنهانی بوده، ومحدود به مکّه بوده است، جز این که در مرحله اوّل [ و دوران شعب] کسانی را دعوت به اسلام نموده که امید اجابت آنان را داشته است مانند خدیجه و امیرالمؤمنین و ابوطالب و جعفر.

مرحوم علی بن ابراهیم قمی در تفسیر آیه «فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ إِنَّا کَفَیْناکَ الْمُسْتَهْزِئِین»(3)