اندیشه های اقتصادی در نهج البلاغه صفحه 104

در شگفتم از بخیل که فقری را که همواره از آن می گریزد بشتاب می طلبد و آن توانگری را که در طلب اوست از دست می دهد پس در دنیا زندگیش به بینوایان ماند و در آخرت چون توانگران از او حساب می کشند البته شگفت نیست زیرا سفاهت انسان را از ادراکات و مشاعر تهی می سازد و موجب می گردد که شخص آنچه را که پیرامونش می گذرد احساس نکند و همه چیز در دیدگانش وارونه جلوه می کند او با مالی که در اختیار دارد ثروتمند است و چون از این اموال بهره نمی برد فقیر است این وضع او در حساب پس می دهد و این نهایت سفاهت و نادانی است که به خاطر ثروت تلاش کند و چون نیازمندان زندگی کند.

امام می فرماید:و اجتماع المال عند البخلاء أحد الجدبین؛ جمع شدن شرح نهج البلاغه 20/335 رقم 839. ? مال در دست بخیلان یکی از دو عامل قحطی است.

زیرا مالی که در دست بخیل است سود و فایده ای ندارد و آن مال چون سرزمین بی آب و علف است که نه کشتی در بردارد و نه محصولی.

کدام زیانبارتر است بخل یا فقر

بخیل که سرمایه را روی هم انباشته می کند و مانع بهره برداری آن در جامعه می گردد ضررش بیشتر از فقیر است زیرا فقیر

اگر چه مالی در دست ندارد ولی بیکار نیز نمی ماند و تمام تلاشش را صرف کار می کند و به این اندازه چرخ اقتصاد را به حرکت در می آورد در حالی که از فقیر امید هیچ سودی نمی رود نه از تلاشش و نه از مالش به همین سبب آسیبش به جامعه بیشتر است و این معنی گفتار امام علیه السلام است که می فرماید:

الشح أضر علی الانسان من الفقر لان الفقیر اذا وجد اتسع و الشحیح لا یتسع و ان وجد - شرح نهج البلاغه:20/353رقم 884. ?

بخل ورزیدن بر انسان زیانبارتر از فقر است زیرا که اگر فقیر بیاید بی نیاز می شود اما بخیل به چیزی دست یابد بی نیاز نگردد.

درس تربیتی

امیرالمومنین علی علیه السلام از مزبله ای که در آن ته مانده غذاها را می ریختند گذشت و آن را تصویر گویایی از حالت بعضی افراد دانست به اصحاب خود رو کرد و فرمود:هذا بخل به الباخلون؛ این چیزی است که بخیلان از انفاقش خودداری کردند در روایتی دیگر آمده است: