پدیده قرآنی صفحه 169

(در اینجا ضروریست که در این واقعیّت شگرف و شکوهمند، تعمّقی بسزا داشته باشیم که): کدام زاد وتوشه، سرمایه و پشتوانه روحی یا عقلی در دوران عزلت با محمّد(ص) همراه و مصاحب بود، که پس از گذشت پانزده سال «شعاع قرآنی» از آن تابید؟ ...

اندیشه عرفانی گروه «حُنفاء» و عزلت پیامبر اسلام 9

ما می‌دانیم که در آن زمان «زمان محمّد(ص)»، عادات و رسوم و ثنیّت حاکم بر جامعه جاهلی، براساس کُهِن نوعی توحید تقلیدی و سنّتی قرار داشته که به روشنی و ضوح در خطبه ابوطالب انعکاس داشت، لکن این «توحید ناخودآگاه موروثی» از هیچ‌گونه «شعائر ویژه» و مذهب مرزبندی شده مشخّصی پیروی نمی‌نمود، کعبه به‌طور مخصوص در آن روز جایگاه ستایش بتها و یا صحنه نمایشات گوناگون سیاسی خانواده‌های بزرگ و اشراف عرب بود! امّا در ارتباط با «حیات دینی» و زندگی فرهنگی مردم مکّه درآن روزگار یادآور می‌گردیم که:

از دیرباز و از دوران‌های قدیم قانون منظّمی بر اساس «وحدت قبائل» حاکم بود که می‌توان آن را نوعی «ائتلاف مذهبی» نامید. و از همین رو سه بت بزرگ و معروف «هبل، لات و عزّی» در رأس مجموعه آلهه عرب قرار داشتند، ولی خانواده‌های بزرگ مکّه به دلیل امتیاز و نفوذ سیاسی و اقتصادی خود، مافوق این «وحدت وثنی ائتلافی» به یک توحید مرموز و ابهام آمیز متمسّک بودند، توحید مبهم واسرار آمیزی که همراه با اعتزاز و افتخار آن را از جدّ دور خود، «حضرت اسماعیل» در خاطره خود حفظ کرده بودند، امّا این «خاطره» هیچگاه نتوانسته بود عقاید وآداب و رسوم عرب جاهلی و به‌ویژه شیوه‌های جنگی آنها را تحت تأثیر قرار دهد و همین واقعیّت است که مبارزه قساوت‌بار و خشونت آمیزی را که بزودی میان هواداران «نظام جاهلی» و «اسلام تازه تولّد یافته» در گرفت، مورد توجیه و تفسیر قرار می‌دهد، و حتّی «ابوطالب» بزرگ مرد قریشی، شریف متین و باوقاری که قبلًا سخنان بلند و پاکیزه او را در آن خطبه (1) یادآور شدیم، علی‌رغم اصرار