پدیده قرآنی صفحه 218

مفسّر بزرگ قرآن، «جلال الدّین سیوطی (1)» روایت کرده است که:

پیامبر در پی نزول این آیه شریفه فرمود:

«نه شک می‌کنم و نه پرسش». (2) از اینجاست که در می‌یابیم پیامبر(ص) در آنچه که لااقل به عقاید شخصی خود مربوط می‌شده به «شیوه مقایسه باطنی (3)» که قبلًا بدان اشاره رفت، اکتفا می‌کرد. لکن او در عین حال می‌بایست پاسخگوی پرسش‌های دیگران در خصوص این اعتقاد باشد و به نظر می‌رسد در یکی از مناظرات عمومی خود پیرامون تثبیت ارزش وحی در مقایسه با مطالب مکتوب درکتب سابق آسمانی، از روش دوّم(شیوه اثباتی (4)) سود می‌جسته است. و به گمان ما این همان مناسبتی است که سوره یوسف به سبب آن نازل گردید. بنابر نوشته «زمخشری (5)» این سوره مکّی در پی نوعی تحدّی که دانشمندان یهود از محمّد(ص) به عمل آورده بودند، نازل گردیده است. آنها از پیامبر(ص) تقاضا کردند تا به صراحت داستان یوسف(ع) را نقل کند. و بدین سبب این سوره فرود آمد (6) ... لکن گرچه این سوره به مبارزه طلبی‌هایی که از سوی دانشمندان یهود و غیر یهود مطرح می‌شد، پاسخ می‌داد امّا نمی‌توانسته خاتمه‌بخش منازعات و مناقشات بوده باشد مگر با مقایسه دقیق متون تورات با قصّه‌های منقول در قرآن.

تردیدی نیست که پیامبر(ص) فی‌نفسه به مثل این مناظرات که به او فرصت مقایسه موضوعی بین مطالب وحی شده با تاریخ ضبط شده در کتب بنی‌اسرائیل(متون کهن یهودی- مسیحی) می‌داده، توجّهی بسیار داشته است و چه بسا که این فرصت تنها فرصتی نبوده که وی طی آن دست به مقایساتی می‌زده است، مقایساتی که هر بار

1- عبدالرّحمن بن ابوبکر بن محمّد بن سابق الدّین خضیری ملّقب به جلال الدّین. امام، حافظ، مورّخ و ادیب(849- 911). نشو و نمای وی در قاهره بود و چون به چهل سالگی رسید گوشه‌گیری اختیار کرد. او از جمله دانشمندان پرکار و فعّال اسلامی است که آثار بسیاری از خود به جای گذارده، شماره تألیفات وی را 600 گفته‌اند که از آن جمله است: الاتقان فی علوم القرآن، الدرالمنثور فی التفسیر بالمأثور، الالفیه فی مصطلع الحدیث، الالفیه فی النحو، تاریخ الخلفا و ... «مترجم/.
2- لااشُکُّ وَ لااسْأَلُ ... بر طبق روایت عبدالرزّاق و ابن جریر از قتاده.
3- nrospecive
4- osiive
5- جارالله، ابوالقاسم محمود بن عمر بن محمّد خوارزمی(467- 538 ه ق) ... وی در تفسیر و حدیث و نحو، لغت و علوم بلاغی استاد بود و امام عصر خود بشمار می‌رفت. زمخشری معتزلی بود و از آثار وی می‌توان به الکشاف فی‌تفسیر القرآن، مقدّمه الادب، المفصل در نحو الاستقصاء در امثال عربی، اشاره کرد. تفسیر الکشاف وی به خاطر اشتمال بر نکات ادبی، از ویژگی و شهرت خاصی برخوردار است/ مترجم/
6- ما بعداً شأن نزول دیگری را در ارتباط با نزول یکباره این سوره ذکر خواهیم کرد که با آنچه مؤلّف در اینجا آن را مورد استناد قرار داده منافاتی ندارد «ع. ش»