پدیده قرآنی صفحه 219

عنصری جدید به معیار اعتقادات فکری وی می‌افزوده است.

آخرین نکته(در این فراز از بحث) آن‌که، به نظر می‌رسد شکل‌گیری اعتقادات وی طبق روشی عادّی و جریانی طبیعی بوده که از طرفی ملاحظات مستقیم پیامبر(ص) از جانب خودش را فراهم می‌آورده و از سویی دیگر فراهم آورنده معیاری عقلی بوده که اعتقادات وی از آن سیراب می‌گشته و بدین وسیله نبیّ اکرم(ص) را به وسیله مداخله عقل و شعور در کنه دقائق ملاحظات خود جولان می‌داده است.

اسلام شناسی‌ای که بررسی‌ها و پژهش‌های خود را عموماً بر انکاری مغرضانه پایه می‌گذارد مسأله ایمان و اعتقاد شخصی پیامبر(ص) را مورد رسیدگی قرار نمی‌دهد. و این در حالی است که این مسأله برای فهم «پدیده قرآنی»، در مرتبه اوّل اهمیّت قرار دارد. زیرا حلّ این مشکل به منزله کلید حلّ مسأله قرآن است، چرا که ما قرآن را از نظر روانشناسی مبتنی بر حالت روانی ذات(منِ) محمّد(ص) دانسته‌ایم.

نیاز به گفتن ندارد که درباره علّت ایمان محمّد(ص) و پافشاری او بر آن در انجام دادن رسالت خویش بنا به تعبیر «انگلس (1)» باید گفت هر وحی‌ای بایستی از ضمیر محمّد(ص) گذر کرده باشد و در جوهره روحی خود نیز طریقه‌ای که بدان وسیله بارز گشته، شکلی مطلق و غیر شخصی و ربّانی و الهی اتّخاذ کرده باشد.

بدون هیچ تردیدی محمّد(ص) اعتقادات خود را تا واپسین لحظه ملکوتی رحلت ... و آخرین کلمه‌ای که گفت:(نعم ... فی الرفیق الاعلی) ... حفظ کرده بود.