پدیده قرآنی صفحه 241

اخلاص را فرو می‌فرستاد و آنان را بر قهرمانان این اسطوره خارق‌العادّه و حماسه شگفت، عرضه می‌داشت.

- اگر قرآن مطابق با نمونه‌ها و وقایع اتّفاق افتاده نزول نمی‌یافت، آیا تعلیمات آن می‌توانست در جان و دل یاران پیامبر(ص) رسوخ کند؟

- اگر قرآن به یکباره نزول یافته بود، به سرعت به یک کلام راکد و بی‌تحرّک و اندیشه‌ای غیر زنده تبدیل گشته بود و تنها یک وثیقه ساده دینی تلقّی می‌شد، نه آن کتابی که دمنده روح زندگی در کالبد یک فرهنگ پویا و تمدّنی زنده و زایشگر بود!

- بنابراین، حرکت تاریخی و اجتماعی و روحی‌ای که اسلام تمام آن را دربر گرفت هیچ رمزی نداشت بجز همین نزول تدریجی وحی.

- قرآن خود به این خصلت ویژه وحی اشاره داشته و این چنین درباره آن به پیامبر(ص) می‌گوید:

آنآن‌که کافر شدند گفتند: «چرا قرآن بر او به یکباره نازل نمی‌شود، بدین گونه خواستیم تا قلب تو را استوار سازیم و آن را بر تو خواندیم خواندی (1)».

- نزول قرآن بدین شکل،(به صورت تدریجی)، در نظر اعراب جاهلی نقص بزرگی محسوب می‌شد و حال آن‌که در نظر ما با مراجعه به تاریخ و وقایعی که در آن دوران رخ داده است، این مطلب خود از پایه‌های ضروری پیروزی رسالت محمّد(ص) به‌شمار می‌رود.

- بر ما سخت نیست که در این مسیر تربیتی، که در عصر ما باعث ابراز انتقادات سطحی از سوی عدّه‌ای گشته، نشانی از شعور والایی که «کلمهُ الله» را به شیوه تدریجی بر پیامبر(ص) املا کرده است، را بیابیم (2).