پدیده قرآنی صفحه 246

آن می‌باشد.

نشانه تاریخی اوّلین قسمت آیه فوق برای ما ترسیم کننده یک حادثه معمولی است که منافقان نزد پیامبر(ص) حاضر شده‌اند. در واقع این قسمت از آیه در جایگاه مناسب خودش قرار گرفته، زیرا هدف فوری آن توصیف خیانت و دروغ منافقان برای ماست. بدین لحاظ، این آیه باید قبل از هر چیز محدوده این حادثه را برای ما توصیف کند و آن حضور منافقان نزد پیامبر(ص) است، لکن افکار و نظریّات بعدی بایستی مطابق یک نظام طبیعی و بر اساس درجه اهمّیّت، ذکر شوند.

یعنی از اندیشه و فکری اساسی به اندیشه‌ای تبعی منتقل گردد، علی‌الخصوص که اسلوب مورد نظر ما اسلوبی شفاهی همچون قرآن است. این اندیشه اصلی و اساسی در این آیه آشکار ساختن خیانت منافقان و دروغگویی آنان است.

حال با توجّه به این ملاحظات و نظم و ترتیب افکاری ... که در این آیه مطرح است، می‌توان ترتیب آن را چنین قرار داد:

(1) آنگاه که منافقان نزد تو آمدند

(2) گفتند گواهی دهیم که تو فرستاده خدایی

(3) و خداوند گواهی دهد که منافقان دروغگویانند

(4) و خدا می‌داند که تو فرستاده اویی.

... با توجّه به ترتیب فوق، این آیه از نظر دقّت کامل و با اسلوب جمله‌سازی عرب هم مطابق است. جز آن‌که تغییری در قرار دادن عبارتهای سوم و چهارم انجام گردد تا این آیه به نظم و ترتیب طبیعی خود بازگشت کند.

امّا با وجود ترتیب جدید، عیبی نیز متوجّه این آیه خواهد شد. زیرا در نظم جدید، این آیه دلیل خطرناکی بر ضدّ ارزش متعالی وحی قلمداد می‌شود. چون تمام معنای عبارت چهارم در ترتیب جدید فقط در تکذیب منافقان خلاصه می‌شود نه در خیانت آنان. در حالی که مطابق ترتیب فعلی موجود در قرآن، نکات تحیّرآوری ایجاد می شود، به این دلیل که عبارت تبعی سوّم ابتدا درستی دعوت پیامبر(ص) را که منافقان به دروغ برآن گواهی می‌دادند قبل از افشای دروغ آنان در عبارت اصلی چهارم، مورد تأکید قرار می‌دهد.

این نظم و ترتیب دقیقی که حاکی از ژرف‌نگری و هشیاری عمیقی است، چنآن‌که بارها گفته‌ایم، با شرایط روانی و زمانی(که وحدت کمّی قرآن، در آن