پدیده قرآنی صفحه 261

«اخلاق»:

اخلاق غیر مذهبی، به اندازه مفهومی که همین عبارت آن را می‌رساند، اعمال و رفتار انسان را تنها بر اساس منافع زودگذر شخصی بنیان می‌گذارد و بدین لحاظ هم زیربنای جامعه شهر نشینی قرار داده شده است. در حالی که اخلاق مذهبی(توحیدی)، گرچه منافع شخصی را محترم می‌شمارد، لکن امتیاز آن بر اخلاق غیر مذهبی، همان رعایت منافع دیگران است. توجّه به این نکته است که فرد را وادار می‌کند تا قبل از آن‌که به فایده شخصی بیاندیشد، دائماً در راه کسب اجرا و ثواب الهی قدم بردارد.

به علّت همین ثواب بوده که «تورات» نخستین پیمان اخلاقی- انسانی را در «فرمان‌های ده‌گانه‌اش» ارائه می‌دهد و نیز «انجیل» راهنمایی‌های خود را در «موعظه مسیح بر کوه»، به انجام می‌رساند. امّا این امر در هر دو کتاب مبدأ اخلاقی سلبی است که از یک سو مردم را به خودداری از انجام دادن اعمال شر امر می‌کند و از دیگر سو به آنان فرمان عدم مقاومت در برابر شر می‌دهد؟!

امّا «قرآن کریم» مبدأیی ایجابی و اساسی به ارمغان آورده تا بدان وسیله روش «اخلاق توحیدی» را کمال بخشد. این مبدأ همان «لزوم مقاومت در برابر شر» است. قرآن، پیروان و معتقدان خود را چنین مورد خطاب قرار می‌دهد:

«شما بهترین امّتی هستید که برای مردم پدیدار شده‌اید، به نیکی(کار پسندیده) امر می‌کنید و از بدی(کار ناپسند) باز می‌دارید (1) ...» از جنبه دیگر، قرآن اندیشه پاداش را مطرح کرده که به منزله اساس اخلاق توحیدی است ...

استاد «آندره لودز» می‌گوید:

ارزش مذهبی فرد در دیانت یهود، جز در عهد حزقیال (2) پیامبر در دوره دیگری ظاهر نشده است. حتّی جهان ناگزیر از این دوران خواهد بود و نتایج اخلاقی آن بر دوش مردم قرار دارد که در آن پیروزی معیّن،(در روزی که خداوند قومش را یاری می‌کند)، چشم انتظار پاداش هستند. برعکس در «انجیل»، جزاء و پاداش جزو مسایل اخروی مطرح می‌گردد و در نتیجه در زمره مسایل و مشغله‌های فردی قلمداد می‌شود».