پدیده قرآنی صفحه 313

«نتایج مقایسه میان دو روایت»

حال که از روایت قصّه یوسف در دو کتاب قرآن و تورات فراغت یافتیم، می‌توانیم به مقایسه برخی از عناصر مشابه در دو روایت بپردازیم، به گونه‌ای که سبک ویژه قرآن برای ما آشکار گردد. از طرفی باید به بحث درباره تشابه موجود میان این دو کتاب پرداخت که البتّه این بحث، کاری جدّی و مفید برای مسأله ماست.

بافت تاریخ در هر دو روایت کاملًا یکی است و با این وجود، یک تأمّل گذرا می‌تواند از عناصر خاصّی که هر یک از این دو روایت را از دیگری ممتاز می‌سازد، پرده بردارد.

روایت قرآن پیوسته در جوّی روحانی غوطه‌ور است. دریافت این جوّ در رفتار و گفتار شخصیّت‌هایی که در صحنه‌سازی‌های قرآن شرکت دارند، کاملًا میسّر و امکان پذیر است. در سخنان و احساسات یعقوب در قرآن، شور و حرارت روحی بیشتری وجود دارد. او بیش از آن‌که یک «پدر» باشد یک «پیامبر» است. و این ویژگی خصوصاً در آنجا که از اختفای یوسف مطّلع می‌شود، بیشتر نمود می‌یابد. همچنین این ویژگی در طریقه نشان دادن امیدواری او، به‌هنگام وادار کردن فرزندانش به این‌که در پی یوسف و برادرش بروند، متجلّی می‌شود.

همسر عزیز نیز در روایت قرآن، به زبانی سخن می‌گوید که شایسته وجدان انسانی است که پشیمانی آن را در آکنده و پاکی قربانی(یوسف) و پاکدامنی او در تسلیم بودن به حق، او را مقهور ساخته است. آنچنان که این گنهکار عاقبت به گناه خویش اعتراف می‌کند.

در زندان، یوسف با زبانی روحانی سخن می‌گوید، چه با هم بندان خود و چه با زندان‌بان. او همچون پیامبری سخن می‌گوید که رسالت خویش را به هرکس که خواهان رهایی و رستگاری است ابلاغ می‌کند.

در مقابل روایت قرآن، روایت تورات را می‌یابیم که در توصیف شخصیّت‌های مصری، و طبعاً وثنی، با آوردن اوصاف عبری مبالغه می‌ورزد. مثلًا