پدیده قرآنی صفحه 314

زندان‌بان همچون یک موحّد سخن می‌گوید (1).

در بخش مربوط به تعبیر خواب، سمبل قحطی کم‌رنگتر ترسیم می‌شود. در عبارت تورات در این‌باره آمده است: «خوشه‌های خالی خوشه‌های پُر را بلعیدند (2)» امّا در روایت قرآنی چنین است که خوشه‌های خالی در پی خوشه‌های پُر در می‌آیند.

علاوه بر اینها روایت تورات از خطاهای تاریخی نیز خالی نیست که می‌توان ویژگی «جعل تاریخ» را درباره قسمتی که اکنون به بررسی آن می‌پردازیم، ثابت و صادق دانست. مثلًا در این قسمت به چنین عبارتی برمی‌خوریم که «مصریان روانیست با عبرانیان غذا بخورند چه این کار در نزد مصریان زشت و ناپسند است (3)».

این عبارت این امکان را به ما می‌دهد که با قطع و یقین بگوییم این آیه، از قلم یکی از ناسخان تورات تراوش یافته است بدین منظور که روزگار سختی‌های بنی‌اسرائیل را در مصر، پس از دوران یوسف قلمداد کند.

همچنین در روایت تورات آمده است که برادران یوسف در سفر خود از «الاغ» استفاده کردند امّا در روایت قرآن «شتر» به عنوان مرکوب آنان ذکر شده است. استفاده از «الاغ» توسّط عبریها تنها پس از استقرار آنها در وادی نیل، یعنی پس از آن‌که آنان در آنجا سکونت یافتند، صورت می‌گرفت. زیرا «الاغ» مخصوص جوامع گلّه‌داری است و در هر حال از پیمودن مسافت‌های دور و دراز و دشوارکویری برای این‌که به فلسطین برسد، عاجز و ناتوان است. از این گذشته نسل ابراهیم و یوسف در حالت گلّه‌داران کوچ کننده و به صورت چوپانان «گاو و گوسفند» زندگی می‌کردند.

بالاخره آن‌که «گشایش» گره قصّه در روایت تورات، حاوی ویژگی تاریخ نگارانه را دارد خصوصاً که در فصول پایانی، که ما برای اجتناب از اطاله کلام آنها را حذف کردیم، به نقل جزئیّات مادّی از چگونگی استقرار عبرانیان در مصر پرداخته است.

امّا در قرآن این «گشایش» بیشتر در ارتباط با شخصیّت ممتاز و محوری این داستان یعنی یوسف، مطرح می‌شود که در پایان نیز با این نتیجه پیروزمند آن را بپایان می‌رساند:

«ای پدر! این تعبیر رؤیای پیشین من است که پروردگارم آن را محقّق کرد. و به

1- تورات/ فصل 39/ جلمه 24.
2- در روایت کاتولیکی این داستان آمده است: «خوشه‌های پُر از بین می‌روند ...»
3- تورات/ فصل 43/ جمله 23