پدیده قرآنی صفحه 316

بررسی انتقادی مسأله همگونی‌های قرآن با کتاب مقدّس‌

اگرچه میان دو روایت قرآن و کتاب مقدّس اختلافاتی بچشم می‌خورد، امّا همگونی‌های میان آنها نیز آشکار و روشن است، به‌طوری که همین همگونی‌ها در طیّ قرون و اعصار موجب بروز اعتراضاتی بر متون مذهبی شده است. این اعتراضات را می‌توان در دو تئوری خلاصه کرد:

تئوری نخست: پیامبر، بدون هیچ علم و آگاهی، از اندیشه‌های توحیدی سیراب شده و به‌طور ناخودآگاه این اندیشه‌ها را با نبوغ خاصّ خویش جذب کرده است تا بعداً آنها را در آیات قرآنی سیلان بخشد.

تئوری دوّم: پیامبر مستقیماً و آگاهانه کتابهای مقدّس یهودی- مسیحی را خوانده تا بعداً از خوانده‌های خود در بنای عمارت قرآن بهره‌برداری کند.

این دو تئوری در واقع مسأله حسّاس و خطیر مورد بحث ما می‌باشند. برای آن‌که این مسأله را حل کنیم، ناگزیر باید این دو فرضیه را در پی هم و از دیدگاه تاریخی و روان‌شناسی مورد تحلیل و بررسی قرار دهیم.

برای فهم این فصل، شاید خالی از فایده نباشد اگر بر اطّلاعاتی که در مقیاس اوّل و نتایجی که از «مَنِ» محمّد(ص) بدست آوردیم، تکیه کنیم.

تحلیل و بررسی تئوری نخست‌

این تئوری دو قسمت دارد:

نخست: وجود تأثیری یهودی- مسیحی در محیط جاهلی.

دوّم: راهی که به این تأثیر اجازه داده است که در پدیده قرآن نمود پیدا کند.

البتّه این نکته را باید در نظر داشت که همه پژوهش‌هایی که در ارتباط با کشف این تأثیر در جامعه عربِ پیش از اسلام انجام گرفته، به هیچ نتیجه مثبتی دست نیافته است و تصویر این محیط تنها در ادبیّات و ادبیّات مردمی(فولکلور) که نشانگر بی‌سودای