- اشاره 1
- «مقدمه دکتر محمد عبدالله دراز» 12
- درباره مقدّمه استاد محمود محمّد شاکر» 20
- فصلی در اعجاز قرآن (از استاد محمود محمّد شاکر) 21
- میدان جنگ نظامی- میدان نبرد فرهنگی 25
- نبرد فرهنگی و عقل جدید: 27
- تحدّی به لفظ، اسلوب و نحوه بیان 33
- ویژگیهای اعجاز قرآن 41
- بلندترین قلّههای باشکوه شعر جاهلی 49
- اهل جاهلیّت: 55
- تفسیر به رأی 60
- اصلاح پایان امّت اسلامی، به اصلاح آغاز آن! 71
- اشاره 76
- مقدمه مؤلف 76
- اشاره 78
- الف- عوامل تاریخی: 78
- پوزیتویسم و مسئله تفسیر قرآن: 83
- ب- عوامل مربوط به «شیوه»: 88
- اشاره 88
- استنباط معیاری اصیل از قرآن، از دیدگاه «پدیده شناسی»: 98
- پدیده قرآنی 104
- اشاره 104
- مذهب مادّی 110
- مذهب غیبی 117
- نهضت پیامبری 121
- اشاره 121
- مبدأ نبوّت 125
- نبوت راستین و ادعای نبوت 128
- «ارمیاء» و پدیده ذاتی 137
- نقد مصادر شناخت یک مذهب 144
- اصول اسلام «منابع» 144
- ارتباط ذات «محمّدی» با پدیده قرآنی 154
- دوران جوانی (ازدواج و عزلت) 166
- اندیشه عرفانی گروه «حُنفاء» و عزلت پیامبر اسلام 9 169
- عصر قرآنی 1- دوره مکّه 176
- عصر بعثت 176
- مرگ ابوطالب و خدیجه 185
- به زودی بانگ جهاد بلند میشود 191
- چگونگی وحی 201
- باورهای شخصی حضرت محمّد (ص) 206
- جایگاه شخصیّت محمّد (ص) در پدیده وحی 220
- اندیشه محمّد (ص) 227
- پیام 234
- اشاره 237
- خصائص ظاهری وحی 237
- الف: نزول تدریجی وحی 238
- ب: وحدت کمّی قرآن 242
- نمونهای از وحدت تشریعی قرآن 244
- «نمونهای از وحدت تاریخی قرآن» 245
- شکل ادبی قرآن 247
- محتوای پیام 252
- «ارتباط میان قرآن و کتاب مقدّس» 254
- تاریخ وحدانّیت 263
- داستان یوسف در قرآن و کتاب مقدّس 265
- «نتایج مقایسه میان دو روایت» 313
- بررسی انتقادی مسأله همگونیهای قرآن با کتاب مقدّس 316
- تحلیل و بررسی تئوری نخست 316
- تئوری دوّم 320
- جدول آماری آیات قرآنی 332
- «مسائلی که عقل در آن راه ندارد»: «فواتح سُوَر» 332
- قرآن و شخصیّت پیامبر (ص) 335
- «هماهنگیهای موجود میان قرآن و حقایق علمی» 340
- مجازات قرآنی 352
- «ارزش اجتماعی مفاهیم و اندیشههای قرآنی» 355
- راهنمای اعلام:- کسان- کتابها- مکانها 359
میکند، محصور است (1).
اگر چنین آیاتی تنها تبلیغاتی متناقض با واقعیّت زمان خود میبودند، پس ارزش منطقی تمام این آیات و تأکیدات در نگاه محمّد(ص) و هم عصران چه میتوانست باشد؟!
پس این واقعیّت که می توانست از سوی هم عصران محمّد(ص) که به صراحت بشهادت گرفته شدهاند قابل تعدیل باشد، چیزی را جز نبودِ هر گونه تأثیر یهودی- مسیحی در عصر جاهلیّت را مورد تأکید قرار نمیدهد و این همان نکتهای است که قرآن با قدرت تمام بر آن انگشت نهاده است و اخبار متواتر نیز آن را تأیید کردهاند.
در طلیعه این قرن، کشیشهای یَسِوعی به کاوشها و بررسیهای فراوانی در این موضوع پرداختند تا بلکه ابعاد مساهمت «شاعران مسیحی در عصر جاهلیّت» را مشخّص سازند. کاوشهای اینان به محصولی ادبی و بزرگ تبدیل شد که از مسیحیّت بجز عنوان مذکور هیچ بهرهای با خود نداشت. این تلاش بزرگ به نتیجهای جالب و در عین حال غیر منتظره انجامید. زیرا این اثر عکس مقصود تألیف کنندگانش را بهاثبات رسانید!!
از سوی دیگر باید یادآور شویم که هیچ مرکز دینی و فرهنگی در مکّه یا اطراف آن ثبت نشده که به گسترش اندیشه کتاب مقدّس که در قرآن هم از آن سخن رفته است، پرداخته باشد.
تمام آنچه که در این باره گفته میشود آن است که برخی از حنفا اثری روحانی و معیّن بر محیطی که «من» محمّد(ص) در آنجا شکل میگرفت، داشتند. بلکه خود پیامبر نیز پیش از بعثتش «حنیف» بوده است و آیاتی که «جهل محمّد(ص) به کتب» را خاطرنشان میسازند کاملًا بر «حنفای» دیگر نیز منطبق است. با این وصف، وجود یک «حنیفی» آن هم در محیطی مشرک، یک حالت استثنایی بحساب میآید. و در این خصوص باید بیفزاییم که این محیط از همان زمانهای دراز گذشته تاکنون برغم گذشت قرون اسلامی بر آن، چندان دگرگون نشده است؟!
یکی از نویسندگان معاصر عرب (2) در یکی از پژوهشهای مهمّ جامعه شناسی
1- منظور از تاریخ توحیدی، تاریخی است که به ادیان مُنْزَل ارتباط دارد نه به تاریخی که به اندیشه الوهیّت که اعراب در خلال شرک ورزیدن خود به خدا نیز بدان توجّه نشان میدادند. این نکتهای است که قرآن نیز بر آن دلالت دارد «ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِیُقَرِّبُونا إِلَی اللَّهِ زُلْفی».
2- دکتر بشر فارس در کتاب «شرف در نزد اعراب پیش از اسلام»(به زبان فرانسه).