- اشاره 1
- «مقدمه دکتر محمد عبدالله دراز» 12
- درباره مقدّمه استاد محمود محمّد شاکر» 20
- فصلی در اعجاز قرآن (از استاد محمود محمّد شاکر) 21
- میدان جنگ نظامی- میدان نبرد فرهنگی 25
- نبرد فرهنگی و عقل جدید: 27
- تحدّی به لفظ، اسلوب و نحوه بیان 33
- ویژگیهای اعجاز قرآن 41
- بلندترین قلّههای باشکوه شعر جاهلی 49
- اهل جاهلیّت: 55
- تفسیر به رأی 60
- اصلاح پایان امّت اسلامی، به اصلاح آغاز آن! 71
- اشاره 76
- مقدمه مؤلف 76
- الف- عوامل تاریخی: 78
- اشاره 78
- پوزیتویسم و مسئله تفسیر قرآن: 83
- ب- عوامل مربوط به «شیوه»: 88
- اشاره 88
- استنباط معیاری اصیل از قرآن، از دیدگاه «پدیده شناسی»: 98
- اشاره 104
- پدیده قرآنی 104
- مذهب مادّی 110
- مذهب غیبی 117
- نهضت پیامبری 121
- اشاره 121
- مبدأ نبوّت 125
- نبوت راستین و ادعای نبوت 128
- «ارمیاء» و پدیده ذاتی 137
- نقد مصادر شناخت یک مذهب 144
- اصول اسلام «منابع» 144
- ارتباط ذات «محمّدی» با پدیده قرآنی 154
- دوران جوانی (ازدواج و عزلت) 166
- اندیشه عرفانی گروه «حُنفاء» و عزلت پیامبر اسلام 9 169
- عصر بعثت 176
- عصر قرآنی 1- دوره مکّه 176
- مرگ ابوطالب و خدیجه 185
- به زودی بانگ جهاد بلند میشود 191
- چگونگی وحی 201
- باورهای شخصی حضرت محمّد (ص) 206
- جایگاه شخصیّت محمّد (ص) در پدیده وحی 220
- اندیشه محمّد (ص) 227
- پیام 234
- خصائص ظاهری وحی 237
- اشاره 237
- الف: نزول تدریجی وحی 238
- ب: وحدت کمّی قرآن 242
- نمونهای از وحدت تشریعی قرآن 244
- «نمونهای از وحدت تاریخی قرآن» 245
- شکل ادبی قرآن 247
- محتوای پیام 252
- «ارتباط میان قرآن و کتاب مقدّس» 254
- تاریخ وحدانّیت 263
- داستان یوسف در قرآن و کتاب مقدّس 265
- «نتایج مقایسه میان دو روایت» 313
- بررسی انتقادی مسأله همگونیهای قرآن با کتاب مقدّس 316
- تحلیل و بررسی تئوری نخست 316
- تئوری دوّم 320
- جدول آماری آیات قرآنی 332
- «مسائلی که عقل در آن راه ندارد»: «فواتح سُوَر» 332
- قرآن و شخصیّت پیامبر (ص) 335
- «هماهنگیهای موجود میان قرآن و حقایق علمی» 340
- مجازات قرآنی 352
- «ارزش اجتماعی مفاهیم و اندیشههای قرآنی» 355
- راهنمای اعلام:- کسان- کتابها- مکانها 359
رویه و شکل، مورد اصلاح و تعدیل قرار گرفته تا اینکه با مقتضیات «اندیشههای جدید» همسان و هماهنگ گردد ...»
سپس اینطور ادامه میدهد:
«... از دیرگاه تا این زمان مسئله «اعجاز قرآن» بر برهانی روشن و متعالی یعنی بر «بلندی و تعالی کلام الله»، برتر از کلام بشر، قرار داشت. سپس تفسیر به متد جدید «تحقیق اسلوبی» پناه برد تا برای «اعجاز قرآن» زیربنا و اساسی عقلی قرار دهد و از تطبیق نتایج «تئوری مارگیلوث» برمیآید که وی میخواهد چنین «پایه و بنیادی» را وسعت بخشد و همگانی سازد و از اینجاست که «مشکله تفسیر» بر شالوده خطیر و پراهمیّتی نسبت به مقایسه با «اعتقاد مسلمان» قرار میگیرد، یعنی(برهان اعجاز قرآن در بینش و اندیشه یک مسلمان (1)) ...»
بعد از این «مالک» به جانب این حکم کشیده میشود:
«... حق این است که هیچ مسلمانی بهویژه در بلاد و سرزمینهای غیر عربی یافت نخواهد شد که امکان یابد میان یک آیه قرآن و یک فقره و فراز نثر موزون و یا یک قطعه و فقره شعر قافیهدار(مقفات)، مقارنه و مقایسهای موضوعی(خارجی- عینی (2)) برقرار سازد.
خود ما(اعراب) از زمانهای طولانی و دراز هنوز در ذوقهای(ادبی) خویش برجستگی و نبوغ «لغت عربی» را آنطور که باید نچشیدهایم تا بتوانیم از تطبیق و مقایسه(فراز و قطعات ادبی) به نتیجه عادلانه و حکیمانهای دست یازیم.
من دوست دارم این مقاله را مورد نقد و مناقشه قرار دهم تا خواننده را در مسیر قرار دادن کتاب «پدیده قرآنی» در جایگاهی که شایسته و سزاوار است، یاری رسانم و نیز برای او(خواننده) در حالی که این کتاب را میخواند «معالم الطریق»، نشانهها و بیرقهای راه، روشن گردد، .. و همچنین از دلائل و براهین کتاب قدرت و نیرویی برگیرد تا او را در راه ساختن بنیادی محکم و شالودهای مستحکم که عقیده و
1- که همان برهان روشن و پایه محکمی است که دیرگاه در معتقدات مسلمان مؤمن پایگاهی اصیل را دارا بوده و نسبت به آن هیچگونه تردیدی روا نمیداشته است: برتری و بلندی کلام خدا نسبت به کلام مخلوق؟/ مترجم/
2- مقارنه و تطبیق موضوعی و خارجی عبارت از همان متد پوزیتولیسم یا روش تحقیقی است، روشی که فنومنها و پدیدههای عینی را تنها در مقیاسهای تجارب حسّی و علوم تحقّقی ارزیابی میکند ... این اصطلاح برای نخستین بار به فلسفه و تعالیم اوگوست کنت دانشمند فرانسوی قرن نوزدهم اطلاق گردید که هرگونه مذهب فلسفی مربوط به ماوراء الطّبیعه را مورد انکار قرار میداد و سپس نسبت به هرگونه سبک و متد پژوهشی که روش تحقیقی خویش را بر اصالت مادّه و عینیت خارجی بنا نهاده است، روش پوزیتولیستی یا تحقّقی اطلاق گردید./ مترجم/