پدیده قرآنی صفحه 33

ایمانش را بر اساس آن بنیان نهد، کمک و استمداد دهد.»

من نمی‌دانم ... و ای کاش می‌دانستم که چه انگیزه‌ای برادرم مالک را به ذکر «تفسیر قرآن» و شیوه و سبک کهن آن، در چنین موقفی وادار ساخته است ...؟ مگر نه این است که تفسیر قرآن کریم سالخورده‌ترین و کهن‌ترین چکیده و برگزیده‌ایست که در رأس علوم اسلامی قرار دارد و چه ارتباط دور و نزدیکی میان آن و «فرضیّه مارگیلوث» می‌توان برقرار ساخت؟

علم تفسیر آن‌طور که قدما آن را بنیان گذاردند، بر مقارنه و مقایسه اسلوب‌ها براساس اعتماد نسبت به شعر جاهلیّت یا شعر غیر جاهلیّت، بنیان گذارده نشده است و اگر نیاز اقتضا کرد(ضرورت ناچار ساخت) تا بر سبک کهن تفسیر قرآن تعدیل و اصلاحی وارد سازیم، در این هنگام این «اصلاح و تعدیل» به‌طور حتم هیچ‌گونه ارتباطی با «شعر جاهلی» نخواهد داشت. نه از جانب شک در صحت تعدیل مزبور و نه از جهت مقایسه اسلوب‌ها و روش‌های جاهلیّت با شیوه و اسلوب قرآن کریم ...

تحدّی به لفظ، اسلوب و نحوه بیان‌

... و هر آنچه از «شعر جاهلی» در تفسیرهای قدما از آن یاد شده در زمینه استدلال نسبت به مفهوم حرفی در قرآن و یا بیان خصوصیّتی از ویژگی‌ها و خصایص تغییرات ادب عربی از قبیل «تقدیم و تأخیر و حذف و غیر ذلک» است که بدیهی است به‌منظور بررسی چنین اموری، شایسته است «شعر جاهلی» مورد توجّه قرار گیرد، به‌همان دلیل که «اشعار صدر اسلام» نیز به همین جهت، در معرض توجّه قدما قرار دارد.

آنچه را که در این مجال شایسته است دانسته شود، اینست که هدف نهایی «علم تفسیر قرآن» عبارت است از بیان مفاهیم و معانی الفاظ مفرد، جمع و جملات قرآنی و دلالت این الفاظ و جملات بر یک سلسله مبانی و اصول. اعم از این‌که در این زمینه آیات مربوط به قصص باشد و یا آیات مربوط به ادبیّات و یا آیات مربوط به احکام و سایر آیات مبارکی که شامل مفاهیم قرآنی است. و این مسئله‌ایست غیر مرتبط به «اعجاز قرآن».

امّا موضوع مربوط به «شعر جاهلی» یا به‌طور کلّی در ارتباط با شعر و در پیوند با اسلوب‌های جاهلیّت و غیر جاهلیّت و اسلوب‌های عربی و غیر عربی و مقایسه و تطبیق