- اشاره 1
- «مقدمه دکتر محمد عبدالله دراز» 12
- درباره مقدّمه استاد محمود محمّد شاکر» 20
- فصلی در اعجاز قرآن (از استاد محمود محمّد شاکر) 21
- میدان جنگ نظامی- میدان نبرد فرهنگی 25
- نبرد فرهنگی و عقل جدید: 27
- تحدّی به لفظ، اسلوب و نحوه بیان 33
- ویژگیهای اعجاز قرآن 41
- بلندترین قلّههای باشکوه شعر جاهلی 49
- اهل جاهلیّت: 55
- تفسیر به رأی 60
- اصلاح پایان امّت اسلامی، به اصلاح آغاز آن! 71
- اشاره 76
- مقدمه مؤلف 76
- الف- عوامل تاریخی: 78
- اشاره 78
- پوزیتویسم و مسئله تفسیر قرآن: 83
- ب- عوامل مربوط به «شیوه»: 88
- اشاره 88
- استنباط معیاری اصیل از قرآن، از دیدگاه «پدیده شناسی»: 98
- پدیده قرآنی 104
- اشاره 104
- مذهب مادّی 110
- مذهب غیبی 117
- اشاره 121
- نهضت پیامبری 121
- مبدأ نبوّت 125
- نبوت راستین و ادعای نبوت 128
- «ارمیاء» و پدیده ذاتی 137
- نقد مصادر شناخت یک مذهب 144
- اصول اسلام «منابع» 144
- ارتباط ذات «محمّدی» با پدیده قرآنی 154
- دوران جوانی (ازدواج و عزلت) 166
- اندیشه عرفانی گروه «حُنفاء» و عزلت پیامبر اسلام 9 169
- عصر قرآنی 1- دوره مکّه 176
- عصر بعثت 176
- مرگ ابوطالب و خدیجه 185
- به زودی بانگ جهاد بلند میشود 191
- چگونگی وحی 201
- باورهای شخصی حضرت محمّد (ص) 206
- جایگاه شخصیّت محمّد (ص) در پدیده وحی 220
- اندیشه محمّد (ص) 227
- پیام 234
- خصائص ظاهری وحی 237
- اشاره 237
- الف: نزول تدریجی وحی 238
- ب: وحدت کمّی قرآن 242
- نمونهای از وحدت تشریعی قرآن 244
- «نمونهای از وحدت تاریخی قرآن» 245
- شکل ادبی قرآن 247
- محتوای پیام 252
- «ارتباط میان قرآن و کتاب مقدّس» 254
- تاریخ وحدانّیت 263
- داستان یوسف در قرآن و کتاب مقدّس 265
- «نتایج مقایسه میان دو روایت» 313
- تحلیل و بررسی تئوری نخست 316
- بررسی انتقادی مسأله همگونیهای قرآن با کتاب مقدّس 316
- تئوری دوّم 320
- جدول آماری آیات قرآنی 332
- «مسائلی که عقل در آن راه ندارد»: «فواتح سُوَر» 332
- قرآن و شخصیّت پیامبر (ص) 335
- «هماهنگیهای موجود میان قرآن و حقایق علمی» 340
- مجازات قرآنی 352
- «ارزش اجتماعی مفاهیم و اندیشههای قرآنی» 355
- راهنمای اعلام:- کسان- کتابها- مکانها 359
را از یکدیگر جدا کرد:
الف) از دیدگاه تاریخی، پیش از نزول وحی اندیشه محمّد(ص) جزئیّات داستان یوسف را نمیدانسته است.
ب) از دیدگاه روانی، شعور و آگاهی محمّد(ص) نقشی در روند وحی نداشته و بداهتاً جریان وحی آتی در این خصوص را نمیدانسته است. امّا ضمیر ناخود آگاه او نمیتوانسته بناگهان مفهوم پیچیدهای را که در تاریخ به گونهای مثبت، ضبط شده خلق کند.
این پیشگویی در برابر روند پدیدهای قرار گرفته که آگاهی و شعور بر آن تسلّط نداشته و نمیتوانسته است بنا به دلایلی که پیش از این گفته شد تنها از ناخود آگاه او صادر شده باشد. این پیشگویی بهطور مضاعف بر درک و فهم انسان سنگینی مینماید اگر ما بخواهیم تفسیر آن را تنها بر «مَنِ» محمّد(ص) موکول کنیم.
نمونه دوّم آیهای است که سوره نور با آن آغاز میشود:
«این سورهای است که فرو فرستادیمش و واجب کردیمش و در آن آیتهایی روشن فرو فرستادیم، شاید که یاد آورید (1)».
میبینیم که در این آیه آغازین طرح کلّی و مبسوط سوره نازل شده که «آیتهای روشن» را شامل میشود. همچنان در حیّز قوّه وجود دارد و به فعلیّت نرسیده است، مشخّص میشود. با این وجود، از همان ابتدا این سوره بر علم انسان پیش میگیرد چنان که گویی هدف مورد نظر از جریانات وحی آتی نازل شده، همین است.
شاید در این امر نشانه تفکّری بچشم بخورد که این آیتهای روشن را پیش بینی میکند و ارادهای را نشان میدهد که این آیتهای روشن را در برابر اندیشه ما قرار میدهد و این خود امری است که مطلقاً با استعداد «مَنِ» محمّد(ص)، مخصوصاً در حالت دریافت وحی سازگاری ندارد.
1- سورهنور/ آیه 1؛ سُورَهٌ أَنْزَلْناها وَ فَرَضْناها وَ أَنْزَلْنا فِیها آیاتٍ بَیِّناتٍ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ