پدیده قرآنی صفحه 48

درباره معارضی که در برابر آیات قرآنی آورده می‌شود مورد توجّه قرار داشت و این حاکی از درجه والا و مرتبه بالای «انصاف» ایشان است که هیچ مرتبه‌ای به آن نمی‌رسد؟

و این ویژگی‌ها و صفات مربوط به مردم در مورد «تحدّی» قرآن کریم ما را به‌سوی کلامی که شایستگی «صفت کلام» ایشان را دارد- اگر چیزی از کلامشان باقی مانده باشد- رهنمون می‌گردد.

پس همان نظر مجرّد و بینش بی‌شائبه موجب می‌گردد که دو مسئله را نیز به عنوان «خصیصه» آنچه که از «کلام» آنها باقی مانده است، برشمریم:

اوّل- آنچه که از کلام آنها(عربِ جاهلیّت) باقی مانده است، گواه و شاهد گویایی است بر بلوغ و کمال و جامعیّت و متانت و استغناء «لغت» ایشان، تا آنجا که توانایی بیان و کشف هر مسئله‌ای را که در سینه هر بیان کننده و سخنوری از آنها در مستوایی مؤثّر و سازنده قرار گرفته، دارد.

دوّم- در این «لغت» انواع شیوه‌ها و سبک‌های گوناگون بیان، نهفته است که نه تنها برهانی روشن بر گستردگی و جامعیّت آن می‌باشد که بر سهولت و آسانی، زیبایی و آراستگی بیان مزبور نیز دلالت دارد، آن‌طور که برای هر «بیانی» که در حیطه طاقت و توان زبانهای بشری(با همه گوناگونی زبانها) قرار داشته باشد، سهل و ساده می‌نماید.

حال آیا از کلام «مخاطبان قرآن» و جوامع مورد «تحدّی» وحی الهی، چیزی باقی مانده است تا برای «گواهی و برهان» بر آنچه را که بر شمردیم، شایستگی داشته باشد؟ ...

آری «شعر جاهلی» باقی مانده است.