پدیده قرآنی صفحه 53

این موقف عبارت است از تمیز و تشخیص قدرت و توانایی بر «بیان» و جداسازی انواع و اقسام این «بیان» با همه گوناگونی و تفاوتی که در آن وجود دارد ... و نیز تشخیص جوهره و چکیده ویژگی‌هایی که به «لغت اهل جاهلیّت» فرصت می‌بخشد که به عنوان سرچشمه رفعت و اوج کلام- که از ریشه و «جوهر احساس» آنها نشأت گرفته است- جلوه کند ...

اوج و رفعتی چونان نفخ روح در جسد بی‌جان، و همانند حسّ باصره در چشم نابینا و چونان سرشت «نطق و تکلّم» در پاره گوشت متحرّکی به نام زبان ... که به کلام، حیات و روح می‌بخشد.

هم‌اکنون اگر ما به منظور این کنکاش و تحقیق آماده و مهیّا گردیم، و برای آن استقامت و جدّیت و آمادگی و پشتکار شایسته را برگزینیم ...، حال آن‌که زبان، زبان خود ماست، و قوم و جمعیّت، اجداد و نیاکان خود ما هستند، و ذوق‌ها و سلیقه‌ها نیز به‌طور غریزی در اعماق طبایع و زوایای وجود ما به ودیعت نهاده شده‌اند، و سپس بر طبق رهنمودهای همان ذوق‌های فطری، برای تحقیق به «سبک‌ها» ی مشخّص شده و مناسب دست یازیم، و اسلوب‌های سازگار و متناسب با «شیوه تحقیق» را انتخاب کنیم ... در این هنگام آنچه در نظر ما دور می‌نمود، نزدیک می‌نماید و آنچه که غامض و پیچیده جلوه می‌کرد، ساده و باز، متجلّی می‌گردد؟

مرتفع‌ترین ارتفاعات و بلندترین بلندیهای باشکوه، درخشان و روشن «شعر جاهلی» بر ما مکشوف خواهد شد ... و در این صورت سخاوتمندانه آنچه را که از «اصالتها و ارزشها» ی بیان انسانی در خود نهفته و پنهان دارد به ما می‌بخشد، منهای هرگونه خصوصیّت و امتیاز و تخصیصی برای زبان و لغت عرب ...

پس در این «موقف» است که ما «شعر جاهلی» را به‌طور عینی و مجسّم با دقیق‌ترین وجوه و ابعادش و با همه دشواریها و پیچیدگیهایش، و در جامعترین شکلها و کاملترین صورتهایش، نمونه‌ای بارز و روشن، متبلور و ممثل از شعر می‌بینیم ...

و این همه مسائل که در آنها یادی از «شعر جاهلی» گردید ... و نکاتی را که در این شعر «باب عظیمی» در وجود من گشود ... از خداوند مسئلت دارم به «حول و قوّه» خود مرا یاری دهد، تا آن را کشف نموده و نمایان سازم و با اقامه برهان قاطع در مسیر «تمیز و تشخیص» آن از همه اشعار عرب که پس از آن پدید آمده‌اند، آن را مورد تأیید قرار داده و از همین طریق اثبات کنم که «ماهیّت شعر جاهلی» خود دلیل