پدیده قرآنی صفحه 58

گشودن فارس و روم مشغول کرد و از شعر و روایت آن غافل گردانید ... آنگاه که اسلام گسترش یافت و فتوحات اسلامی پیش آمد و عرب در شهرها استقرار یافت، روایت شعر را ازسرگرفت: ... امّا نتوانست دیوان مدوّن و کتاب نوشته شده‌ای را تألیف کند و از خود باقی گذارد، از اعراب عدّه‌ای به وسیله قتل و برخی دیگر با مرگ طبیعی از دنیا رفتند»

ولی نباید سخن «ابن سلام» تو را فریب داده و چنین گمان بری اهل جاهلیّت که خداوند به وسیله اسلام آنان را هدایت فرمود، شعر جاهلیّت خویش را پشت گوش انداخته و در قبال آن ساکت وصامت، کرو لال(صمٌ بکمٌ) شده و همان‌طور که پرده جاهلیّت را از زبانها و عقلهای خویش برگرفتند، شعر جاهلی را نیز از اندیشه‌ها و دلهای خود زدودند؟ نه، چنین گمان و برداشتی باطل است و آن را نه تنها اخبار خود مردم جاهلی تکذیب می‌کند که اساساً منطق طبایع و سرشت بشری و تاریخ حیات انسانی با آن متناقض و ناسازگار می‌باشد، بلکه در این زمینه بزرگترین و بالاترین لطمه‌ای که به شعر جاهلی وارد گردید این بود که قرآن کریم نه با اهتمام به آن که با بخشیدن کلّ اهمّیت و همه اهتمام بدان، به مبارزه برخاست، پس بعد از اسلام و نزول قرآن، تنها بهره مردم عصر جاهلیّت از انشای شعر و سرودن قصائد نسبت به زمان جاهلیّت و قبل از اسلام، کمتر گردید امّا به آن مقدار که بتوانند به‌هنگام مشقّت و سختی ناشی از طولانی شدن غور و بررسی آیات قرآنی، بدان پناه برده و یا پس از فراغت از فرائض و واجبات الهی و سنّت نبوی با روی آوری به آن، خستگی انداخته و استراحت نمایند، باقی ماند و این بود روش مردم عرب در صدر اسلام که فرزندان به اشعار جاهلی پدرانشان گوش فرا می‌دادند و ارتکازات، گنجینه‌ها و ادراکات و ظرائف بیان را که بر زبانهای آنها جاری می‌گشت، ادارک نموده و همه آن مرکوزات و ادراکات در طبایع ایشان می‌نشست و ثابت و پابرجا می‌ماند ... و سپس چونان ویروسهای مسری به مسلمانان عجم و فرزندان ایشان انتقال می‌یافت ...

و ملخص کلام در این باره آن‌که اهل جاهلیّت که به حوزه اسلام در آمده و به شرف این آئین مشرف گردیده بودند، هرگاه و در هرجا فرود می‌آمدند، با آنها «کلام الله حکیم» و به‌همراه آن «شعر جاهلی» نیز فرود می‌آمد ...

ایشان شعرجاهلی را مورد تحقیق و بررسی خویش قرار داده و به دیگران می‌شناساندند و زبان مسلمانان غیر عرب را نیز با آن قوام می‌بخشیدند ...