پدیده قرآنی صفحه 59

تا آن مرحله که «بحثها و پژوهشهای شعر جاهلی» به عنوان پشتوانه و سرمایه روشنگری در جهت فهم و شناخت مفاهیم و معانی «کلام الله» شناخته گردید، زیرا تنها در صورت فهمِ صحیح شعر جاهلی است که می‌توان به فهم راستین قرآن کریم رسید. و کافیست به منظور درک مصداق این واقعیّت به گفته «شافعی (1)» که مدّتها بعد، یعنی در قرن دوّم هجری ایراد گردیده است توجّه گردد، وی می‌گوید:

«برای هیچ‌کس جایز نیست که در دین خدا فتوا دهد مگر این‌که نسبت به کتاب خدا، ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه، تأویل و تنزیل، مکّی و مدنی آن و آنچه را که از آنها اراده شده است، آگاه باشد ... و پس از این نسبت به حدیث رسول الله(ص) وناسخ و منسوخ آن بصیرت کامل داشته باشد و همانند آنچه را که از قرآن می‌داند ازحدیث نیز بداند ..

وهمچنین نسبت به «لغت» و «شعر» آگاهی داشته و هر آنچه را که در مسیر فهم قرآن و سنّت بدان نیازمندیم ...»

قابل توجّه این‌که همانگونه که «شافعی» گفت: تنها شناخت شعر کافی نیست بلکه باید نسبت به آن آگاهی و بصیرت کامل داشته باشد ... و آنچه را که وی پس از یک قرن به آن توجّه نموده همانست که در اوّل اسلام جریان بر آن منوال می‌گذشت.

... مسلمانان به فتوحاتی دست یافته و سرزمینهایی را داخل حوزه اسلام نمودند، شعر جاهلی ایشان نیز به همراهشان داخل کشورهای مفتوحه گردید، امّتهای مختلفی به اسلام گرویدند و همان‌طور که در دایره اسلام داخل گردیدند، در حوزه عربیّت نیز داخل شدند ... و «بیان قرآن» چونان باران بر «طبیعت و نهاد» جدیدی باریدن گرفت، پس ازآن‌که «بیان جاهلی» از طریق «شعر جاهلی» روایت گردید و بیان عرب متشکّل از «صحابه و تابعین و فرزندان ایشان» با بیان صاحبان زبانهای گوناگون که در «عربیّت» داخل گردیدند، ممزوج شد، از امتزاج آنها «بیان جدیدی» نشأت یافت که همواره نسل به نسل در حال تغییر و تبدیل و انتقال بود ...