پدیده قرآنی صفحه 60

تفسیر به رأی‌

... سپس خورشید اسلام، با شور خاصّی در سراسر گیتی پرتو افکند و شمال و جنوب و شرق و غرب جهان را فرا گرفت، از سوی شرق یعنی مرز «چین» گرفته تا غرب، یعنی مرز «اندلس» و از شمال یعنی مرز «بلاد روم» گرفته تا جنوب یعنی تا مرزهای کشور پهناور «هندوستان ...»، زمزمه قرائت «قرآن عربی» در سراسر مرزهای سرزمینهای آباد و مسکونی «سیّاره زمین» شنیده می‌شد و در هر قریه و شهری مسجد بنا گردید و صفوف «عبادالرّحمن» به ساحت مقدّس آن روی آورده و ازدحام نمودند، و منابر آن، جایگاه مسلمانان و دعوت کنندگان به سوی حق گردید و موقعیّتی بس رفیع یافت. در هر مسجد از مساجد و حلقه‌ای از حلقات، مباحثات علمی تشکیل گردید و شیفتگان و طّلاب علم به‌سوی آنها فرا خوانده شدند.

عدّه‌ای قرائت قرآن را از «قُرّاء» آن فرا می‌گرفتند، و برخی تفسیر آیات قرآن را تدریس می‌کردند و طائفه‌ای حدیث رسول الله(ص) را از «حافظان» آن روایت می‌نمودند، و دسته‌ای زبان عربی را از اساتید این لغت یاد می‌گرفتند ... و بعضی نیز «شعر جاهلیّت» و «شعر اسلام» را از روایان آن فرا می‌گرفتند. و همینطور گروه گروه در نواحی مساجد حلقه زده، اجتماع می‌نمودند، طوایف و گروه‌هایی از هر رنگ و نژاد و جنس و زبان، همگان در جستجوی دانش، از مجلس استادی به حوزه درس استادی دیگر نقل مکان می‌یافتند و طالب و جستجوگر علومی(که هیچ مسلمان قرآن خوانی خویش را از آنها بی‌نیاز نمی‌بیند) بودند ...

آری، در بازارهای ایشان شعراء برپاخاسته اشعار خود را می‌خواندند، یا به وسیله اشعار خویش نسبت به برخی ابراز بیزاری و تنفّر نموده و بعضی را هجو می‌کردند (1) و در مقابل، روایان شعر، اشعار آنها را ضبط نموده و حفظ می‌کردند و مردم نیز یا می‌پذیرفتند و ساکت می‌شدند و یا این‌که منقلب گشته و به جدال و نزاع بر می‌خاستند.