- اشاره 1
- «مقدمه دکتر محمد عبدالله دراز» 12
- درباره مقدّمه استاد محمود محمّد شاکر» 20
- فصلی در اعجاز قرآن (از استاد محمود محمّد شاکر) 21
- میدان جنگ نظامی- میدان نبرد فرهنگی 25
- نبرد فرهنگی و عقل جدید: 27
- تحدّی به لفظ، اسلوب و نحوه بیان 33
- ویژگیهای اعجاز قرآن 41
- بلندترین قلّههای باشکوه شعر جاهلی 49
- اهل جاهلیّت: 55
- تفسیر به رأی 60
- اصلاح پایان امّت اسلامی، به اصلاح آغاز آن! 71
- اشاره 76
- مقدمه مؤلف 76
- اشاره 78
- الف- عوامل تاریخی: 78
- پوزیتویسم و مسئله تفسیر قرآن: 83
- ب- عوامل مربوط به «شیوه»: 88
- اشاره 88
- استنباط معیاری اصیل از قرآن، از دیدگاه «پدیده شناسی»: 98
- پدیده قرآنی 104
- اشاره 104
- مذهب مادّی 110
- مذهب غیبی 117
- نهضت پیامبری 121
- اشاره 121
- مبدأ نبوّت 125
- نبوت راستین و ادعای نبوت 128
- «ارمیاء» و پدیده ذاتی 137
- اصول اسلام «منابع» 144
- نقد مصادر شناخت یک مذهب 144
- ارتباط ذات «محمّدی» با پدیده قرآنی 154
- دوران جوانی (ازدواج و عزلت) 166
- اندیشه عرفانی گروه «حُنفاء» و عزلت پیامبر اسلام 9 169
- عصر قرآنی 1- دوره مکّه 176
- عصر بعثت 176
- مرگ ابوطالب و خدیجه 185
- به زودی بانگ جهاد بلند میشود 191
- چگونگی وحی 201
- باورهای شخصی حضرت محمّد (ص) 206
- جایگاه شخصیّت محمّد (ص) در پدیده وحی 220
- اندیشه محمّد (ص) 227
- پیام 234
- خصائص ظاهری وحی 237
- اشاره 237
- الف: نزول تدریجی وحی 238
- ب: وحدت کمّی قرآن 242
- نمونهای از وحدت تشریعی قرآن 244
- «نمونهای از وحدت تاریخی قرآن» 245
- شکل ادبی قرآن 247
- محتوای پیام 252
- «ارتباط میان قرآن و کتاب مقدّس» 254
- تاریخ وحدانّیت 263
- داستان یوسف در قرآن و کتاب مقدّس 265
- «نتایج مقایسه میان دو روایت» 313
- بررسی انتقادی مسأله همگونیهای قرآن با کتاب مقدّس 316
- تحلیل و بررسی تئوری نخست 316
- تئوری دوّم 320
- جدول آماری آیات قرآنی 332
- «مسائلی که عقل در آن راه ندارد»: «فواتح سُوَر» 332
- قرآن و شخصیّت پیامبر (ص) 335
- «هماهنگیهای موجود میان قرآن و حقایق علمی» 340
- مجازات قرآنی 352
- «ارزش اجتماعی مفاهیم و اندیشههای قرآنی» 355
- راهنمای اعلام:- کسان- کتابها- مکانها 359
معرکهها و دعواها گامهای خطرناکی در مسیر تجزیه و تحلیل و فهم «شعرجاهلی» برداشته شد و حقیقت آن زیر حجاب بههم پیچیده و پرده غلیظی از غموض و ابهامات پنهان گشت و این غلظت و بههم پیچیدگی ابهامات به آن حد رسید که «شعر جاهلی» را در معرض تشتّت و نابودی قرار داد و در زمینه روایت، اختلالاتی چه از نظر زیادی و نقصان و چه از جهت تقدیم و تأخیر به آن عارض گردید و حتّی حقائق آن، آنچنان دچار اختلاط گردید که برای هر عیبجویی سهل وآسان مینمود تا آن را طبق میل و مراد خویش تفسیر و معنا کند ...
لکن با همه این احوال «شعرجاهلی» همچنان در مستوای فرهنگ زبان و معدن شواهد لغت و نحو و بلاغت باقی ماند ...
آه که چه بلایا و مصائبی که بر سر این شعر وارد نشد؟!
... بههرحال، بدین منوال زمانها و عصرها از پیهم آمدند و رفتند ... و چرخ روزگار بر این پایه مصیبت بارتر و شنیعتر از آن بگشت ... تا ما را به همه آن فاجعهها به عصر جدید متّصل ساخت، عصری با زشتترین فضاحت و رسوایی ... روزگاری که استعمار غربی مهاجم و متجاوز بر مدارس و مراکز علمی و تحقیقی ما، سبک و «شیوه» ای را تحمیل نمود که بر پایه صحیح و اصل استواری قرار نداشت.
و در نهایت به تضعیف کینهتوزانه «پژوهشهای عربی» منجر گردید، تضعیفی که نمیتوان در کلّ زبانهای جهان(که جوانان در مراکز آموزش برحسب تفاوت درجات، آنها را فرا میگیرند) نظیر و مانندی برای آن جستجو کرد؟!
سپس رسوایی به درجه شگفت آور و ناگواری رسید، یعنی پس از گذشت سالها «لغتعربی» از محدوده همه علوم و فنون با شیوه حساب شدهای حذف گردید و روزی پیش آمد که نونهالان و جوانان، لغت و زبان مادری خویش را به عنوان یک «درس مشخّص» و محدود شده فرا میگرفتند، درسی که حتّی با آن مرزها و حدود حساب شده و تبهکارانه، بر اندیشه و استعداد جوانان، بهویژه جوانان مرفّه، فوقالعادّه ثقیل و دشوار مینمود (1).
شیطان آنگاه ظاهر گردید که(در کشورهای عربی) دَرِ دانشگاهها بهسوی جوانان گشوده گشت و آنها با آن کیفیت فراگیری لغت و سهل و حقیر شمردن زبان خویش، وارد دانشگاه شدند ...
1- و در نتیجه نسبت به زبان خود(یعنی زبان ملّی و مذهبیشان) ابراز انزجار و تنفّر مینمودند؟/ مترجم/