- اشاره 1
- «مقدمه دکتر محمد عبدالله دراز» 12
- درباره مقدّمه استاد محمود محمّد شاکر» 20
- فصلی در اعجاز قرآن (از استاد محمود محمّد شاکر) 21
- میدان جنگ نظامی- میدان نبرد فرهنگی 25
- نبرد فرهنگی و عقل جدید: 27
- تحدّی به لفظ، اسلوب و نحوه بیان 33
- ویژگیهای اعجاز قرآن 41
- بلندترین قلّههای باشکوه شعر جاهلی 49
- اهل جاهلیّت: 55
- تفسیر به رأی 60
- اصلاح پایان امّت اسلامی، به اصلاح آغاز آن! 71
- اشاره 76
- مقدمه مؤلف 76
- اشاره 78
- الف- عوامل تاریخی: 78
- پوزیتویسم و مسئله تفسیر قرآن: 83
- ب- عوامل مربوط به «شیوه»: 88
- اشاره 88
- استنباط معیاری اصیل از قرآن، از دیدگاه «پدیده شناسی»: 98
- اشاره 104
- پدیده قرآنی 104
- مذهب مادّی 110
- مذهب غیبی 117
- اشاره 121
- نهضت پیامبری 121
- مبدأ نبوّت 125
- نبوت راستین و ادعای نبوت 128
- «ارمیاء» و پدیده ذاتی 137
- اصول اسلام «منابع» 144
- نقد مصادر شناخت یک مذهب 144
- ارتباط ذات «محمّدی» با پدیده قرآنی 154
- دوران جوانی (ازدواج و عزلت) 166
- اندیشه عرفانی گروه «حُنفاء» و عزلت پیامبر اسلام 9 169
- عصر قرآنی 1- دوره مکّه 176
- عصر بعثت 176
- مرگ ابوطالب و خدیجه 185
- به زودی بانگ جهاد بلند میشود 191
- چگونگی وحی 201
- باورهای شخصی حضرت محمّد (ص) 206
- جایگاه شخصیّت محمّد (ص) در پدیده وحی 220
- اندیشه محمّد (ص) 227
- پیام 234
- اشاره 237
- خصائص ظاهری وحی 237
- الف: نزول تدریجی وحی 238
- ب: وحدت کمّی قرآن 242
- نمونهای از وحدت تشریعی قرآن 244
- «نمونهای از وحدت تاریخی قرآن» 245
- شکل ادبی قرآن 247
- محتوای پیام 252
- «ارتباط میان قرآن و کتاب مقدّس» 254
- تاریخ وحدانّیت 263
- داستان یوسف در قرآن و کتاب مقدّس 265
- «نتایج مقایسه میان دو روایت» 313
- بررسی انتقادی مسأله همگونیهای قرآن با کتاب مقدّس 316
- تحلیل و بررسی تئوری نخست 316
- تئوری دوّم 320
- جدول آماری آیات قرآنی 332
- «مسائلی که عقل در آن راه ندارد»: «فواتح سُوَر» 332
- قرآن و شخصیّت پیامبر (ص) 335
- «هماهنگیهای موجود میان قرآن و حقایق علمی» 340
- مجازات قرآنی 352
- «ارزش اجتماعی مفاهیم و اندیشههای قرآنی» 355
- راهنمای اعلام:- کسان- کتابها- مکانها 359
و خداوند «مالک بن انس» را مورد رحمت و غفران بیکران خویش قرار دهد که میگفت:
«آخر این امّت اصلاح نخواهد شد مگر به آنچه اوّل آن اصلاح گردید» ...
بنابراین زمانی که نخستین جامعه متشکّل اسلامی اصلاح نگردید مگر با قدرت «بیان»، پس آخر و نقطه پایانی این امّت نیز روی صلاح و سداد را به خود نخواهد دید مگر با همان عامل و نیرو! و سپاس خداوندی بر برادرم «مالک بن نبی» ارزانی باد که این موقعیّت را بر من ارزانی داشت و از من خواست تا مقدّمهای بر کتابش بنگارم ...
کتاب «الظِاهره القرآنیّه- پدیده قرآنی» ... و بدینوسیله برای من فرصتی را فراهم نمود تا فصلی از «اعجاز قرآن» را که از بررسی آن وحشت داشتم، گشوده و بابی از «شعرجاهلی» را که همواره نسبت به کنکاش و پژوهش پیرامون آن به بیماری «تسویف و مماطله» و امروز و فردا کردن، مبتلا بودم، بازگو نمایم ...
و من بهدرستی میدانم در این زمینه کوتاهی و قصور نموده و به اختصار برگزار نمودهام، هر چند از بُعد دیگر ممکن است اطاله سخن داده و خواننده را گرفتار ملامت و خستگی کرده باشم، امّا عذرم موجّه است، چون اظهار رأی درباره «اعجاز قرآن و شعر جاهلی» نظر به ابهامی که در آنها وجود دارد، فوقالعادّه دشوار مینماید و لذا همه کوشش و جهد خویش را در تحقیق و بررسی این دو زمینه مبذول داشته تا خاک و خاشاک پیرامون آن را زدوده و آن دو را از آسیب و خسارت، خالص گردانم ...
و از خداوند سبحان مسئلت دارم این پژوهش ناچیز را برای من وسیله تقرّب به ذات مقدّسش گرداند، در روزی که:
«هر نفسی با خویشتن خویش به مجادله برخاسته و هرکس بدانچه عمل کرده پاداش تام داده شود و ایشان مورد ستم قرار نگیرند (1)»
وَالْحَمدُلِلّهِ وَحْدَهُ، وَلا حَوْلَ وَ لا قُوَّهَ الّا بِهِ، وَ لافَضْلَ الّا مِنْ عِنْدِهِ»
محمود محمّد شاکر
1- کُلُّ نَفْسٍ تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها وَ تُوَفَّی کُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ وَ هُمْ لا یُظْلَمُونَ. سوره نحل/ آیه 114.