پدیده قرآنی صفحه 86

است.) نیز «شیوه پژوهش» جدیدی را ارائه ننموده است، وی همه همّ و کوشش خویش را در این جهت قرار داده است که بر پیکر «نظام کهن تفسیر قرآن» لباس «عقل جدید» بپوشاند، و با این‌که او نتوانسته است در شیوه تفسیر کلاسیک تعدیلی جوهری و بنیادین به‌وجود بیاورد، امّا حدّاقل توانسته است در صف مسلمانان عاشق تجدّد و تحوّل ادبی و فرهنگی، تمایل جدید و شدیدی را پیرامون یک سلسله بحث‌ها و انتقادهای مذهبی بیافریند (1).

با همه این احوال «مشکله تفسیر» همچنان خطیر و در سایه حسّاسیت ظریفی باقی است، از یک طرف نسبت به اعتقاد انسان معتقد به مکتب دکارت، و از سوی دیگر نسبت به مجموعه اندیشه‌های رایجی که اساس فرهنگ ملّی ما را تشکیل می‌دهند ...

بدیهی است در هر جامعه‌ای همان‌طور که در برگیرنده مشکله اندیشه‌های علمی ویژه اندیشمندان می‌باشد، در بردارنده مشکله افکار رایجی که توده‌ها را به تحرّک وا می‌دارد نیز هست و همچنین به همان دلیل که مشکلات مربوط به افکار علمی پاره‌ای از راه‌حل‌های مرزبندی شده و نظری را در برابر دید دانشمندان و رهبران می‌گشاید، در قبال اندیشه‌های رایج توده‌ها و مشکلاتی که در زندگی با آن مواجه می‌گردند یک نحوه «سلوک عملی» مشخّص را نیز ارزانی می‌دارد ...