پدیده قرآنی صفحه 87

ما هم اکنون در جهان اسلام، در برابر دو طبقه متضاد قرار داریم:

طبقه تحصیلکرده و روشنفکری که مسئله «حرکت زمین» را به عنوان یک واقعیّت غیر قابل تردید پذیرفته‌اند، و طبقه‌ای از دراویش که بسیاری از مردم نادان را به‌دور خود جمع نموده، با ایمانی پرشور عقیده دارند: «زمین ساکن است و بر اساس عنایت و اراده خداوندی بر شاخ گاو استوار می‌باشد»!!

بنابراین که گاه اندیشه‌های رایج مردمی(افکار عامیانه که از خرافه و توجیه یک مفسّر و تحلیلگر ناموفّق نشأت گرفته است، در بسیاری از برهه‌ها و حالات تاریخی دارای آنچنان تأثیری است که اندیشه‌های علمی را تحت‌الشّعاع قرار داده و از آنها نیز پیشی می‌گیرد مثلًا «قطب‌نما و زاویه سنج» علی‌رغم این‌که از ابتکارات علمی و از ثمرات صنعتی جهان عرب بودند، امّا عرب آن روز به جهت انحطاط عقلی و اخلاقی که از نتایج اندیشه‌های مرده و خرافی مردم بود، نتوانست این ابزار را در استخدام خویش درآورده و مثلًا در کشف قارّه آمریکا آنها را مورد بهره‌وری قرار دهد؟

آیا این همان فاجعه‌ای نیست که غزالی (1) در «بیت مشهور» خود می‌خواهد آن را بیان کند:

غزِلْتُ لَهُمْ غَزْلًا رَقیقاً فَلَمْ اجِدُ لِغَزْلی نَسّاجاً فَکَسَرْتُ مَغْزَلی

برای این مردم نخ ظریفی را تافتم، امّا برای نخ خود، هیچ نسّاجی را نیافتم که آن را ببافد، به‌ناچار کارگاه نخ‌ریسی(دوک) خویش را شکستم!

به‌هر حال «مسأله تفسیر قرآن» در پیشگاه علم آموز آگاه، مشکله اعتقادات مذهبی اوست، و در نزد مرد عامی کوچه و بازار، مشکل اندیشه‌های رایج و افکار عامیانه!

و با توجّه دقیق به این دو دیدگاه، سزاوار است در پرتو تجربه‌های تاریخی که بر جهان اسلام گذشته است، تعدیلی منطقی در شیوه تفسیر قرآن کریم به‌وجود