دو شرح و سیزده جواب از قصیدهی بلند ابو المفاخر رازی صفحه 11

«بيت»

ناخنك جوشنش بر تن بهرام شب

از شفق برهمان از افق برهمن

برهمن؛ دانشمند هنديان باشد. صفت صورت زيور شب است به كواكب و برهمان گل كاويژه است كه كنايت از شفق باشد و برهمن، بت خانه است.

«بيت»

دايره‌ي اژدها بر تن گردون كمند

نايره‌ي فرقدان درچه‌ي هامون شطن

مراد از دايره‌ي اژدها، دايره‌ي رأس و ذنب است و شطن ريسمان دراز است.

«بيت»

قاضي شب را صواب از فرجي حله باف

منشي غم را دبير در شطوي خامه زن

شطا؛ دهي است كه نوعي جامه از آنجا بيرون آرند و شطوي، خامه‌ي نيكو را گويند.

«بيت»

ماهي چون پيلتن گشته پلنگينه پوش

كژدم چون بيورس رسته دو افعي ز تن

صفت برج و كواكب است و بيور به لغت فرس ده هزار است و بيور است، نام ضحاك ماران است؛ يعني خداوند هزار ضحاك به دست افريدون گرفتار شده در كوه دماوند محبوس شد و آن كوهي به غايت بلند است كه به ذروه‌ي او كوه‌هاي عالي پشت‌هاي كوچك نمايد و بحر خزر هم چون حوضي نمايد و ميان او و بحر، بيست فرسنگ شد. چشم‌هاي بسيار از او بيرون آيد و عوام گويند بول بيورس است و گويند معدن كبريت احمر و اصفر است. اما بر حصول احمر دست رس نيست.

محمد بن ابراهيم گويد: كه در خدمت حضرت امام موسي بن جعفر (ع) بودم كه قاصد مأمون رسيد كه: عرفنا محبوس دماوند، امام به آن كوه توجه فرموده، به دهكده‌اي كه در آن كوه است رسيد و از احوال كوه پرسيد. پيري بيامد كه سال او از نود گذشته بود. بيامد و به حضرت امام عرض نمود كه رسيدن به محبوس ميسر نيست. اما خواهيد شما را معلوم گردانم. امام سخن او استماع فرموده بر اثر او روان شد و مردم از عقب حضرت امام مي‌رفتند. تا به جايي رسيد، گفت: اين محل را حفر كنند. حفر كردند تا به خانه‌اي رسيدند از سنگ كنده و در آنجا تمثالي بر صورت عجيب پيدا شد و به دست او مطرقه و پيش او سنداني بود و آن مطرقه بر آن سندان مي‌زد وقتا بعد وقت. آنگه فرمود: تا آن را به حال خود اعادت كنند. چنان كردند. آن پير گفت: تا اين طلسم باقي باشد شر اين محبوس مندفع باشد. آنگه بفرمود: تا نردبان‌ها بياورند هر يك به مقدار صد گز و بر يكديگر بستند و بر آن نردبان‌ها برآمدند، دري از آهن پديد آمد. بر وي نوشته بود كه: بر قله‌ي كوه هفت در است و بر هر دري چهار قفل و بر در