امیرالمؤمنین علیه السلام در کلام چهارده معصوم علیهم السلام صفحه 233

1- . تضمین: این است که در کلام قسمتی یا تمام آیه قرآن آورده شود، به صورتی که مأخذ آن معلوم باشد. اقتباس: آن است که در کلام - نثر یا نظم - مطلبی از قرآن یا حدیث یا بیتی معروف را بیاورند، در حالی که اشاره ای صریح به آن آیه، حدیث یا بیت نکرده باشند (ر.ک: التّعریفات،ج 1،ص 183) تلمیح: این است که در کلام قسمتی یا تمام آیه قرآن آورده شود، به صورتی که مأخذ آن معلوم نباشد. مختصر المعانی ص312.اگر چه بعضی از دانشمندان بعض از این موارد را مترادف می دانند اما خطیب قزوینی تفاوت های ظریفی برای تضمین، اقتباس و تلمیح بیان کرده است. ر.ک: الایضاح فی علوم البلاغه، ص 312.

به اولیاء خدا تعدادی از آیاتی که در زیارت غدیریه از زبان امام هادی علیه السلام در بیان فضایل و مناقب امیرمؤمنان علی علیه السلام نقل شده را بیان کنیم و در ذیل هر آیه به نکات تفسیری و ادبی آن اشاره کنیم، تا مورد رضایت اهل بیت علیهم السلام و مورد استفاده دوستان اهل بیت علیهم السلام­ قرار بگیرد.

آیه«نبأ عظیم»

اشاره

امام هادی علیه السلام خطاب به امام امیرالمؤمنین علیه السلام خطاب می کنند:

السَّلامُ عَلَیْکَ أیُّهَا « النَّبَأ الْعَظِیمُ *الَّذِی هُمْ فِیهِ مُخْتَلِفُونَ»(1) وَعَنْهُ یُسْألُونَ.

سلام بر تو ای خبر بزرگی که آنها در آن اختلاف کردند، و از آن بازخواست می شوند.

«نبأ » درلغت

نبأ: خبری است که فایده و سود بزرگی دارد، که از آن خبر علم و دانش حاصل می شود و بر ظنّ و گمان غلبه می کند، بنابراین گفتنِ خبر به معنی نبأ، درست نیست مگر این که سه اصل و نتیجه ای که گفته شد، در آن باشد.

به خبری که دروغی در آن نباشد شایسته است- نبا- گویند مانند: خبر تواتر و خبری که از سوی خدا و از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله است.(2)

شأن نزول آیه «نبأ عظیم»

حضرت علیّ بن ابی طالب علیهما السلام می فرماید: صخر بن حرب آمد و نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله نشست و گفت: پس از تو امر (خلافت) برای چه کسی است؟

حضرت فرمود: برای کسی که او نسبت به من همانند نسبت هارون به حضرت موسی علیه السلام ­است.