پرتوی از انوار نهج البلاغه صفحه 122

*****

(1) منتهی الارب.

(2) منتهی الارب.

(3) منتهی الارب.

(4) منتهی الارب و المنجد.

(5) سوره ی روم آیه ی 8.

(6) سوره ی طه آیه ی 50.

(7) سوره ی حجز ایه ی 21.

(8) ابن میثم در شرح نهج البلاغه اشباح را به معنی ماهیتها گرفته و این سوال را طرح کرده است که چرا امام (ع) جعل (درست کردن) ماهیت را به قدرت حقتعالی نسبت داده است با اینکه ماهیت جعل نمی خواهد و آن که جعل می خواهد وجود است و سپس جواب داده که معنی: پیوستن و الزام اشیاء به ماهیتشان اینست که آنها را مطابق ماهیاتشان بیافرید.

ولی حقیقت اینست که اولا مقصود از اشباح ماهیتها نیست بلکه همان شکل و صورت بندی آنهاست و در ثانی ماهیت چیز واقعیت داری بدون وجود نیست که قبل

از وجود شیئیتی داشته باشد، تا این سوال و جواب طرح شود. و برای تفصیل بیشتر این بحث به کتاب المختار تالیف نگارنده مراجعه شود.

علم و احاطه خدا پیش از آفرینش

اصل: عالما بها قبل ابتدائها محیطا بحدودها و انتائها عارفا بقرائنها و احنائها:

ترجمه: (خداوند موجودات را بیافرید) در حالی که پیش از آفرینششان به آنها دانا بود و به اندازه ها و پایان کارشان احاطه داشت و به آنچه به آنها پیوسته بود و به اطراف و گوشه های نهانی آنها آگاه بود.

واژه ها: قرائن: جمع قرینه، چیزی که به چیز دیگر نزدیک و پیوسته باشد(1).

احناء: جمع حنو یعنی جانب و کنج از هر چیزی(2).

شرح: در این فراز از گفتار، امام علیه السلام در مقام بیان علم