تجوید فرقان صفحه 100

29 حرفی را که معتقد است، در ذیل 9 مورد (مخرج)(1) با اسم و رسم چنین گفته است:

1- حلقیّه (ع، ح، ه، خ، غ) 2- لَهَویّه (ق، ک)
3- شَجریّه (ج، ش، ض) 4- أسلیّه (ص، س، ز)
5- نِطعیّه(ط، ت، د) 6-لِثَویّه (ض، ذ، ث)
7- ذَلَقیّه(2) (ر، ل، ن) 8-شَفَویّه/شَفَهیّه (ف، ب، م)
9- هوائیّه/جوفیّه(3) (ی، و، الف، همزه)(4)

و پس از خلیل بن احمد، شاگرد برومندش سیبویه (ت 180 ه ق) حروف عربی را در 16 مخرج تنظیم و تثبیت، و به ترتیب زیر بیان داشته است:

«ء _ ا _ ه_ _ ع _ ح _ غ _ خ _ ک _ ق _ ض _ ج _ ش _ ی _ ل _ ر _ ن _ ط _ د _ ت _ ص _ ز _ س _ ظ _ ذ _ ث _ ف _ ب _ م _ و».(5)

و این مبنا، مورد قبول ادیبان عرب و علمای تجوید قرار گرفت؛(6) و دنباله رو او شدند و از اسلوب وی در توصیف حروف تبعیّت نمودند، گاهی نیز تغییرات جزئی انجام داده اند. دانشمندان اسلامی، نخست حروف را براساس جایگاه تولید آن ها طبقه بندی کردند و سپس با توجه به کیفیت صدایی که از آن ها شنیده می شود - کیفیت استماع - صفاتی را برای هر گروه آورده اند.

1- 1. الدراسات الصوتیه...، ص 179.
2- 2. نیز ر.ک : تهذیب اللغه، الازهری، 1/48.
3- 3. همان.
4- 4. العین، 1/58؛ الدراسات الصوتیه...، ص 188.
5- 5. الکتاب 2/488.
6- 6. الدراسات الصوتیه عند علماء التجوید، ص 175 و 176.