تجوید فرقان صفحه 106

911 ه ق) در «الاتقان فی علوم الْقُرْان»(1) آورده اند.

این قاعده عبارتست از: آوردن یک همزه وصل مفتوح بر سر حرف موردنظر و سپس ساکن یا مشدّد تلفظ نمودن آن، که در این حالت مخرج و صفات آن آشکار و قابل تشخیص می گردد. مانند اَبْ، اَتْ، اَحْ، اَعْ، اَغْ،....

این مبحث را در اینجا به پایان می بریم و بیان جزئیات (اختلافی) مخارج حروف از دیدگاه علمای تجوید را فعلاً در این مقال ضروری نمی دانیم.(2)

پیشینه ای از صفات حروف

چنان که قبلاً اشاره شد(3) تجوید عملی آمیخته با تلاوت قرآن مشافههً از زمان پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله جریان داشته است لکن تجوید علمی منسجم و مستقل همراه با وضع اصطلاحات آن (به صورت تدوینی) به محدوده قرن چهارم برمی گردد.

اکثر مباحث و اصطلاحات تجویدی از قبیل مخارج و صفات حروف که امروزه مطرح است در کتب علمای عربیّت از لغویان و نحویان و علمای قرائت از همان قرون اوّلیه به طور پراکنده کم و بیش مورد توجّه بوده و به آن ها اشاره گردیده است.(4)

1- 1. الاتقان فی علوم الْقُرْان (نوع 34): 1/347-349.
2- 2. ر.ک : الدّراسات الصوتیه عند علماء التجوید، ص 192-226.
3- 3. ر.ک : مبحث «چگونگی شکل گیری و قدمت تجوید».
4- 4. ر.ک : مقدمه کتاب «العین» خلیل بن احمد فراهید (م 175 ه ق)، 1/47-58؛ «الکتاب»، سیبویه (م 180 ه ق)، 2/488 به بعد (باب الادغام).