تجوید فرقان صفحه 115

- ابن طحان (ت 560 ه ق)، در کتاب «مرشد القاری»(1) تعریفی از «ترقیق» و «تفخیم» ارائه داده است.(2)

- سخاوی (ت 643 ه ق)، در «جمال القرّاء»، «ترقیق» را در مقابل «تغلیظ» لام جلاله اللّه به کار برده است.(3)

- مرادی (ت 749 ه ق) در کتاب «شرح الواضحه فی تجوید الفاتحه»،(4) «ترقیق» را در مقابل «تفخیم» مطرح نموده و حروف را نسبت به این دو به چهار قسم تقسیم می کند.(5)

- ابن جزری (ت 833 ه ق) در «النشر»، «تفخیم» را برای راء و الف، و «تغلیظ» را برای لام، در مقابل آن دو، واژه «ترقیق» استعمال نموده است.(6)

- مرعشی (ت 1150 ه ق) در کتاب «جهد المقل» ضمن تعریف «ترقیق» و «تفخیم» سه واژه «تفخیم، تسمین، تجسیم، تغلیظ» را به یک معنی دانسته است.(7)

ضمناً بسیاری از علماء قائل به «تفخیم» تمامی حروف استعلاء هستند.(8) به هر حال دو واژه «ترقیق» و «تغلیظ» از اصطلاحات قرن پنجم است که به عنوان صفت فرعی برخی حروف که اشاره شد، بیان گردیده است.

برخی چون ابن طحان (ت بعد 560 ه ق)، علی قاری (ت 1014 ه ق) و مرعشی (ت 1150 ه ق) برای تفخیم در حروف مستعلیه مراتب قائلند به عنوان نمونه اندازه

1- 1. مرشد القاری، ص 135... .
2- 2. الدراسات الصوتیه...، ص 477.
3- 3. همان، ص 489 به نقل از جمال قرّاء و کمال الاقراء، ص 194 ظ.
4- 4. شرح الواضحه، ص 55.
5- 5. ر.ک : الدراسات الصوتیه...، ص 478.
6- 6. النشر فی القراءات العشر، ص 2/29، 90 و 111.
7- 7. الدراسات الصوتیه...، ص 477 به نقل از جهد المقل، ص 15 ظ.
8- 8. الدرسات الصوتیه...، ص 480.