تجوید فرقان صفحه 117

مدّولین، حروف صفیر، متفشی، مستطیل، متکرّر، منحرف، هاوی، دو حرف غنوی.

بیشتر علمای تجوید در بحث صفات حروف به آن چه که «دانی» مقرّر داشته پایبند بوده و از آن عدول نکرده اند مگر در موارد جزئی.(1)

- احمد بن أبی عمر (ت بعد 500 ه ق) برای حروف هیجده صفت قرار می دهد. و صفاتی را که «دانی» مقرّر نموده بود متذکّر شده، و سپس دو صفت «توسط»(2) و «ذائبه»(3) را بر آن ها می افزاید.(4)

- ابن الطحان (ت حوالی 560 ه ق) نیز از «دانی» پیروی کرده است لکن در کتاب «مرشد القارئ»(5) صفت «هاوی» را حذف و دو صفت «نفخ» و «قلقله» را به آن افزوده است.(6)

- ابوالعلاء همدانی (ت 569 ه ق) صفات حروف را به شانزده صفت دانسته، و آن ها را «اجناس الحروف» نامیده، سپس صفاتی را که «دانی» مطرح نموده ذکر می کند، لکن دو صفت «توسط» و «قلقله» را اضافه می نماید و دو صفت «انفتاح» و «استفال» را حذف می کند.(7)

- الفخر الموصولی (ت 562 ه ق) در کتاب «الدر المرصوف» تعداد بیست و پنج لقب (صفت) از چهل و چهار گانه مکّی را نقل کرده (پذیرفته) است.(8)

- ابن جزری (ت 833 ه ق) هفده صفت برای حروف قائل شده است(9) البته واقع

1- 1. الدراسات الصوتیه...، ص 229.
2- 2. بین الشدیده و الرخوه. [همان، ص 230]
3- 3. ذائبه: حروف مدّ [ر.ک : الدراسات الصوتیه...، ص 160 ، 161 ، 164، 166و 260]
4- 4. الدراسات الصوتیه...، ص 230، به نقل از «ایضاح» ص 73 و- 73 ظ و بنگرید: ص 67 ظ.
5- 5. مرشد القاری، ص 129.
6- 6. الدراسات الصوتیه...، ص 230.
7- 7. همان، ص 229 و 230 به نقل از «التمهید» ص 145 ظ.
8- 8. همان، ص 229 به نقل از الدر المرصوف، ص 71 ط.
9- 9. متن الجزریه، ص 11-14.