تجوید فرقان صفحه 118

این است ابن جزری بالغ بر هیجده صفت را ذکر نموده بود، لکن شارحان، صفت «توسط» بین (الشدیده و الرخوه) را از آن انداخته اند در نتیجه هفده صفت باقی مانده است.(1)

- محمّد المرعشی (ت 1150 ه ق) مجموع صفاتی که برای حروف قائل شده هیجده صفت می باشد که آن ها را در «بیان جهد المقل» ذکر نموده است.(2)

این بود اجمالی از پیشینه تعداد صفات حروف که علمای تجوید بر آن اختلاف نظر داشته اند و در تعداد 16، 17، 18، 25 و 44 صفت خلاصه می شود.

پیشینه ای از انواع «تقسیمات صفات حروف»

علمای تجوید صفات حروف را از جوانب مختلف و به تعابیر گوناگون تقسیم بندی نموده اند.

- بسیاری از علمای تجوید صفات حروف را بر مبنای قوی، ضعیف و متوسط، تقسیم بندی کرده اند.(3) چه بسا در میان علمای تجویدی اوّلین بار مکّی (ت 437 هق)، قوی و ضعیف بودن حروف را مطرح و مورد بحث قرار داد.(4)

- برخی چون حسن بن قاسم المرادی (ت 749 ه ق) که به نظر بعضی دقیق ترین توجّهات در تقسیم بندی صفات حروف به شمار آمده، صفات حروف را به صفات

1- 1. الدراسات الصوتیه...، ص 230 و پاورقی.
2- 2. همان، ص 229 به نقل از بیان جهد المقل، ص 14 و.
3- 3. مکّی (ت 437 ه ق): الکشف، 1/137؛ المرادی (ت 749 ه ق): المفید، ص 102 ظ؛ النابلسی (ت 1143 ه ق): کفایه المستفید، ص 8 ظ.
4- 4. ر.ک : الدراسات الصوتیه، ص 328. البته در الخصائص (1/54-55؛...)ابن جنّی (392 ه ق) اشاره به قوّت و ضعف حروف شده است. (ر.ک : همان).