تجوید فرقان صفحه 126

تعریف «ادغام»

قدما تعریفی که از «ادغام» ارائه نموده اند: عبارت از وصل کردن حرفی ساکن به حرف متحرّک مثل خود است، بدون این که بین آن دو؛ فاصله، حرکت یا وقفی باشد، در نتیجه تداخلی که بین آن دو حرف صورت می گیرد، با حذف یکی (اوّلی/حرف ساکن) چون حرف واحدی می گردند.(1)

ادغام «صغیر» و «کبیر»

اشاره

ابتداء از طرف ابن جنّی (ت 392 ه ق) دو اصطلاح «ادغام اصغر» و «ادغام اکبر» به کار برده شده، و قصد او در اوّلی نزدیک گردانیدن حرفی به حرف دیگر بوده است لکن بدون صورت گرفتن ادغام.

و منظور او از دوّمی (ادغام اکبر) چیزی است که علمای تجوید «ادغام صغیر» نامیده اند، که در آن حرف اوّل تبدیل به حرف بعدی شده و سپس ادغام می شوند.(2) به هر حال اصطلاحات ادغام اصغر و ادغام اکبر ویژه «ابن جنّی» است و از جانب علمای عربی و تجوید مطرح نشده است.(3)

چنان که گزارش کرده اند دو اصطلاح ادغام صغیر و ادغام کبیر در محدوده قرن ششم مطرح شده است که ذیلاً اشاره می گردد.

1- 1. ر.ک : الزجاجی (ت 337 ه ق): الجمل، ص 378؛ دانی (ت 444 ه ق): الادغام الکبیر، ص 5؛ ابن بازش (ت 540 ه ق): الاقناع، 1/164؛ علم الدین سخاوی (ت 643 ه ق): جمال القراء، ص 175 ظ؛ ابن عصفور (ت 669 ه ق): الممتع فی التصریف، 2/631؛ الدراسات الصوتیه...، ص 398.
2- 2. الخصائص، 2/139-145
3- 3. الدراسات الصوتیه...، ص 400.