تجوید فرقان صفحه 131

از:

1- مثلیه: «کُنتُم مِن».(1)
2- تقارب: «نَخُلقْکم».(2)
3- شبه: «قَد سَمِعَ».(3)

و می افزاید که حروف (به لحاظ ادغام) بر دو قسم هستند:

- تعدادی ازحروف نسبت به هم تشابه و تناسبی ندارند، مانند: ب، ج، ح، خ، ک، ه_، ی،...

- تعداد دیگری از حروف نسبت به هم تشابه و تناسب دارند و بر همین اساس ادغام می شوند، مانند: ت، ث، ز، ر، د، س،...

بنابراین ادغام در «قَد سَمِعَ»، به تناسب و شبه صورت می گیرد.(4)

ظاهراً ابن وثیق در اینجا اصطلاح «شبه» را در برابر «متقارب» و اصطلاح «تقارب» را در برابر «متجانس» به کار برده است، برای این که «قاف و کاف» را مثال زده که این دو حروف لهوی هستند لکن از یک مخرج نمی باشند.(5)

در نهایت حروف نسبت به یکدیگر به جهت ادغام پذیری از نظر علمای تجوید به سه نوع تقسیم می شوند، که در این باره ابوبکر احمد بن جزری (ت بعد از 829 ه ق) می گوید: هر گاه دو حرف در کنار هم قرار بگیرند یا مثلین هستند(6) یعنی در مخرج و

1- 1. بقره/ 198.
2- 2. مرسلات/ 20
3- 3. مجادله/ 1.
4- 4. کتاب فی تجوید القراءه، ص 76 ظ.
5- 5. الدراسات الصوتیه...، ص 397 و 398.
6- 6. برخی متأخّرین اصطلاح «متماثلین» را به جای «مثلین» به کار می برند. [ر.ک : الطبلاوی (ت 969 ه ق): مرشده المشتغلین، ص 2 و]