تجوید فرقان صفحه 133

- «غُنّه»، به هنگام ادغام نون ساکنه و تنوین در واو و یاء.

- «اطباق»، به هنگام ادغام «طاء» در «تاء» مانند: «اَحَطتُ».(1)

- «استعلاء»، به هنگام ادغام «قاف» در «کاف» مانند: «اَلَم نَخلُقْکم».(2) -(3)

و برخی از علما بعدها نیز در این راستا اصطلاحاتی را بکار گرفته اند.

مثلاً برای ادغام تامّ، «تشابه کلّی» و ادغام ناقص، «تشابه جزئی»،(4) و یا دیگری برای آن دو به ترتیب «مماثله کلیه» و «مماثله جزئیه» را استعمال نموده است.(5)

پیشینه ای از احکام نون ساکنه و تنوین

مقدمه

صداهای خیشومی (تو دماغی)، که برخاسته از نون و میم است علمای عربیت و تجوید آن ها را «غُنّه» نامیده اند. و برخی علماء تعداد آن ها را سه مورد دانسته اند چرا که تنوین را هم بر آن دو افزوده اند، اگر چه تنوین در حقیقت همان نون ساکنه است.(6)

سیبویه (ت 180 ه ق) تنها نون و میم را ذکر کرده و نامی از تنوین نبرده است.(7)

صداهای خیشومی از جمله نون ساکنه و تنوین در میان دیگر صداهای عربی، در

1- 1. نمل/ 22.
2- 2. مرسلات/ 20.
3- 3. جهد المقل، ص 25؛ و نیز ر.ک : علی القاری (ت 1014 ه ق): المنح الفکریه، ص 29.
4- 4. برجستر اسر (ت 1933 م): التطور النحوی، ص 18.
5- 5. احمد مختار عمر: دراسه الصوت اللغوی، ص 325. ر.ک : الدراسات الصوتیه عند علماء التجوید، ص 395-396.
6- 6. ر.ک : ابن طحان (ت 560 ه ق) مرشد القارئ، ص 129؛ زکریا الانصاری (ت 926 ه ق): تحفه نجباء العصر، ص 2.
7- 7. ر.ک : الکتاب، 2/497-503؛ ابراز المعانی (باب مخارج الحروف)، ص 7.