تجوید فرقان صفحه 144

برشمرده است.(1)

انواع رابطه حروف مدّ با سکون (التقاء ساکنین)

اشاره

مبّرد (ت 285 ه ق) حروف مدّ را دارای کشش صوتی دانسته و می گوید این حروف به هنگام التقاء ساکنین به خلاف سایر حروف که متحرّک می شوند(2) حذف می گردند مانند: هذا الْغُلامُ؛ وَ اَنْتَ تَغْزُو الْقَوْمَ؛ تَرْمی الْغُلام.(3)

اَزهری (ت 870 ه ق) «واو» و «یاء» ساکن ماقبل مفتوح (-َ وْ، -َ یْ) را قوی، و «واو» و «یاء» متحرّک (وَُِ، یَُِ) را قوی تر دانسته به طوری که خوانده می شوند لکن حروف مدّی (-َ ا،(4) -ِ یْ، -ُ وْ ) را در التقاء ساکنین ساقط می داند.

مانند: عبداللّه ذُوالْعمامه؛ رَأیتُ ذَالْعمامه؛ مَرَرْتُ بِذی الْعمامه که در آن ها حرف مدّ حذف شده و گفته می شود: ذُل، ذَل، ذِل.

امّا زمانی که «واو» و «یاء» ماقبل مفتوح شوند در التقاء ساکنین متحرّک شده و هرگز حذف نمی شوند، مانند: لَوِانْطَلَقْتَ یا فلان؛ إِخشَیِ اللّه، إِخشَوُا اللّه. و هنگام وقف خوانده می شوند ِاخْشَیْ، اخْشَوْا.(5)

برخی علمای تجوید چون علم الدّین سخاوی (ت 643 ه ق) می گوید حروف مدّ در التقاء ساکنین سه حالت پیدا می کنند که عبارتند از:

1- ساکن مُدْغَم، مانند: الضّالّین.
1- 1. المفید، ص 104 و.
2- 2. مانند: اِضْرِبِ الغُلامَ، قُلِ الْحَقَّ.
3- 3. المقتضب، 1/210.
4- 4. «الف» چون همیشه ساکن بوده و ماقبل مفتوح، لذا آن را حرف مدّولین گویند.
5- 5. تهذیب اللغه، 1/52.