تجوید فرقان صفحه 145

2- ساکن غیر مُدغم، مانند برخی حروف مقطّعه از قبیل: نآ (نُونْ)، الآمآ (... لامْ/ میمْ)،... در این دو مورد حروف مدّ به طور کامل کشیده می شوند.
3- حذف حرف مدّ مانند: اُولُوالعِلم؛ کانَتا اثنَتَیْنِ؛ نَجْزی الْمُحسِنین. در این موارد حرف مدّ حذف شده و خوانده نمی شوند، مانند: لُلْ، تَثْ، زِلْ.(1)

سبب معنوی مدّ

برخی از علمای قرائت و تجوید سبب دیگری با عنوان «سبب معنوی» به اسباب لفظی مدّ افزوده اند و آن را نیز باعث افزایش مدّ در حروف مدّی دانسته اند.(2)

ابن جزری (ت 833 ه ق) در «النشر» از افرادی چون ابن مهران (ت 381 ه ق) و ابومعشر طبری (ت 478 ه ق) این نوع سبب را نقل و مطرح نموده، و بیان داشته که سبب معنوی به قصد مبالغه در نفی است و در دو مورد است: 1- مدّ تعظیم 2- مدّ تبرئه

- مدّ تعظیم

بیانگر نفی شرک و بزرگداشت باری تعالی و توحید است. مانند:

«لا ِالهَ الّا اللّه»؛ «لا ِاله الّا هو»؛ «لا اله الّا اَنْتَ»

- مدّ تبرئه

بیانگر بیزاری و نفی چیزی است، مانند:

«لا رَیْبَ فیهِ»؛ «لا شِیَهَ فیها»؛ «لا مَرَدَّ لَهُ»

نکته قابل توجّه این که «سبب معنوی» سببی ضعیف شمرده شده است.(3)

1- 1. جمال القرّاء، ص 188 ظ؛ ر.ک : الاقناع [ابن بازش (ت 540 ه ق)]، 1/463؛ الدراسات الصوتیه...، ص522.
2- 2. شاهد مثالهایی که در منابع معتبر برای «مدّ معنوی» ذکر گردیده در سیاق «لا»ی نفی می باشد.
3- 3. ر.ک : النشر، 1/344 و 345؛ مرشده المشتغلین [طبلاوی (ت 966 ه ق)]، ص 10.