تجوید فرقان صفحه 148

قرطبی (ت 462 ه ق) از آن ها یاد شده باشد، ولی چنین اتفاقی نیفتاده است که جای تأمّل دارد.(1)

علمای تجوید متأخر با تأثیرپذیری از القاب و اقسام مدّهای دهگانه ای که به ابن مهران (ت 381 ه ق) منسوب است، آن را افزایش و توسعه داده، به طوری که خالد أزهری (ت 905 ه ق) آن را به چهارده قسم،(2) سمرقندی (ت 780 ه ق)(3) و طبلاوی (ت 966 ه ق)(4) آن را به شانزده قسم، ابوالفتوح وفایی (ت 1020 ه ق) آن را به بیست و نه قسم رسانیده است، و سپس می گوید اگر دقّت شود بیشتر این القاب به هم آمیخته و توضیح و دلائلشان ناپایدار است. و بازگشت همه آن ها به این نکته است که حروف مدّ به «همزه» و یا «سکون» برسند بیش از حدّ طبیعی کشیده می شوند.(5)

علی قاری (ت 1014 ه ق) هم گفته است این تعدّد مدّها تنها در اسامی اختلاف دارند.(6) و مرعشی (ت 1150 ه ق) بیان داشته که مشغول شدن به این اسامی سود چندانی ندارد.(7)

برخی متأخّران اعتدال به خرج داده و مدّها را با توجّه به سبب آن ها تقسیم بندی نموده اند، بدین گونه که حروف مدّ را با سبب «همزه» به دو قسم «متّصل» و «منفصل»، و با سبب «سکون» به دو قسم «لازم» و «عارض» تقسیم کرده اند.(8)

و برخی هم برای «مدّ لازم» تفصیل قائل شده آن را به کلمی مثقّل، مانند: «الصاخّه»

1- 1. الدراسات الصوتیه...، ص 533 و 534.
2- 2. الحواشی الازهریه، ص 37.
3- 3. روح المرید، ص 138 و.
4- 4. مرشد المشتغلین، ص 11 ظ.
5- 5. الجواهر المضیه، ص 80 ظ- 82 ظ.
6- 6. المنح الفکریه، ص 50.
7- 7. جهد المقل، ص 37 ظ.
8- 8. مرادی (ت 749 ه ق): المفید، ص 104 و.