تجوید فرقان صفحه 149

و حرفیّ مخفّف، مانند: «صاد، قاف» تقسیم نموده اند.(1)

شایان ذکر است که علمای تجوید توجه ویژه ای در این حوزه به حروف مقطّعه نموده، و به چگونگی اداء و مقدار کشش مدّی آن ها پرداخته و بعضاً باب مستقلّی را به آن اختصاص داده اند.(2)

عبدالوهّاب قرطبی (ت 462 ه ق) حالات مدّی حروف مقطّعه را بر شش قسم خلاصه نموده است که عبارتند از:

1- قسمی از حروف مقطّعه که قابلیت مدّ را ندارند، مانند: «ا / الف»
2- قسمی که کمتر از قصر و بیشتر از یک حرکت می باشد، مانند: «عَیْن»
3- قسمی که قابلیت مدّ به قصر را دارند مانند: «طاء، حاء، هاء،...»
4- بخشی از آن ها فوق قصرند (یعنی اندکی به قصر افزوده می شود)، مانند: «کاف، قاف، صاد، نون» در حالت مُظهَر (با سکون مُظهَر) و «نستعین» در حالت وقف بدون رَوْم.
5- قسمی که در حین ادغام (با سکون مُدغَم) مدّ کامل داده می شوند، مانند: «لم، صاد ذکر، نون و القلم» و چنین است «زکریاء، السماء، الضالّین،...»
6- و قسمی که مدّ متوسطی دارند، یعنی مدّ آن ها مابین مدّ «قاف، کاف» که مظهر «با سکون مظهر» است و مدّ «لم، صاد ذکر» که مُدْغَم با «سکون مُدْغَم» خوانده می شود، و آن ادغام نون است زمانی که با غنّه همراه باشد مثلاً در «نون و القلم» و همچنین در «نستعین» هنگامی که وقف به «روم» یا «اشمام» شود.(3)
1- 1. ر.ک : زکریا انصاری (ت 926 ه ق): تحفه نجباء العصر، ص 5؛ وفایی (ت 1020 ه ق): الجواهر المضیه، ص 80.
2- 2. ر.ک : سعیدی (ت 410 ه ق): التنبیه، ص 53؛ عطاّر (ت 569 ه ق): التمهید، ص 157 و.
3- 3. الموضح، ص 169 و؛ نیز ر.ک : الدراسات الصوتیه...، ص 535.