تجوید فرقان صفحه 153

و اهل حَدْر (در قرائت به روش حدر) مدّ مذکور را به دو الف (= 4 حرکت) خوانده اند.بنابراین اهل تحقیق قائلند که در این باب (با سبب ساکن مشدّد) مدّ را به «طول»، لکن اهل حَدْر قائلند که به دو الف بخوانند.(1)

مرادی (ت 749 ه ق) دیدگاه قرّاء را در اندازه های کشش مدّی خلاصه کرده و چنین می گوید:

سبب مدّ یا «همزه» است یا «سکون». همزه گاهی قبل از حرف مدّ واقع می شود، مانند « امَنُوا»، در این صورت قرّاء کشش بیش از حدّ طبیعی آن را، معتبر ندانسته اند جز «وَرش».

گاهی همزه بعد از حرف مدّ قرار می گیرد، در این صورت دو وجه پیدا می کند یا متّصل است، مانند: «جاء» یا منفصل است مانند «یا أیّها».

«مدّ متّصل» نزد جمیع قرّاء معتبر است، لکن «مدّ منفصل» نزد اکثر قرّاء.

امّا سکون، یا «لازم» است یا «عارض وقفی».

«مدّ لازم» نزد جمیع قرّاء معتبر است، «مدّ عارض» که به هنگام وقف ایجاد می شود نزد گروهی از قرّاء جایز و گروه دیگر آن را معتبر نمی دانند، که تفصیل آن در کتب قراءات آمده است.(2)

اندازه کشش در مدّها با توجه به انواع مدّ، منحصر است بین دو الف (دو برابر مدّ طبیعی) تا پنج الف، و مراتب آن به حسب اعتقادات قرّاء، نوع مدّ و محل آن، و شیوه قرائت که «حَدْر» باشد یا «تحقیق» مشخص می گردد.(3)

1- 1. التمهید، 15 و.
2- 2. المفید، ص 104 و.
3- 3. همان؛ و نیز ر.ک : سمرقندی (ت 780 ه ق): روح المرید، ص 137 ظ - 138 و؛ احمد بن جزری (ت 829 ه ق): الحواشی المفهمه، ص 51 ظ 53 و؛ علی قاری (ت 1014 ه ق): المنح الفکریه، ص 50؛ وفایی (ت 1020 ه ق): الجواهر المضیه، ص 76 و - 78 و. جهت اطلاع از تفصیل همه موارد مذکور، ر.ک : ابن جزری (ت 833 ه ق): النشر، 1/313-362.