تجوید فرقان صفحه 154

تقریبی بودن اندازه مدها

علمای تجوید اندازه های مدّ را تقریبی می دانند نه قطعی و یقینی چنان که سمرقندی (ت 780 ه ق) به این مطلب اشاره نموده و می گوید: هر کس به روش تحقیق، قرآن را قرائت نماید به تناسب و میزان تحقیق، و هر کس به شیوه حَدْر، قرائت نماید به تناسب و میزان حَدر باید «مدّ» را مراعات نماید. و این میزان از طریق مشافهه، آشکار و قابل تشخیص است.(1)

و احمد بن جزری (ت 829 ه ق) نیز گفته است این اندازه ها در کشش مدّها تماماً تقریبی است نه قطعی و تنها به طریق مشافهه و شیوه متداول و همیشگی قاریان قابل محاسبه است.(2)

ابزار و شیوه اندازه گیری کشش حروف مدّی

اشاره

برخی علمای تجوید از متأخرّان، کوشیده اند تا ابزاری جهت اندازه گیری و ضبط کشش مدها اختراع نمایند. به هر حال این نظر که مقدار مدّ با یک الف و دو الف و... سنجیده شود، در نمایش دقیق زمانی، برای اداء مدّ گویا و کافی نیست.

پس بناچار وسیله ای که کمک کند و مقیاسی باشد برای ضبط زمان اداء کشش مدّی، همان «الف» است، یعنی زمان بکار رفته در اداء صدای «الف».

پیرامون مطلب مورد بحث دو قول از شارحان «مقدمه الجزریه» وجود دارد(3) که

1- 1. روح المرید، ص 138 و.
2- 2. الحواشی المفهمه، ص 53 و.
3- 3. ر.ک : الدراسات الصوتیه، ص 540.