تجوید فرقان صفحه 156

مداومت قابل ثبت و محاسبه نمی باشد.(1)

چنان که ملاحظه کردید در مورد اوّل «سه شیوه» و در مورد دوّم «چهار شیوه» جهت اندازه گیری زمانی کشش اداء حرف مدّ ارائه شده است.

خلاصه شیوه های اندازه گیری کشش حروف مدّی

آن چه از مجموع دو گفتار پیشین، برای اندازه گیری تقریبی کشش زمانی صدا در حروف مدّی از علمای تجوید به دست می آید پنج شیوه است که عبارتند از:

1- گفتن «آ» در یک یا دو مرتبه و یا بیشتر، به طوری که هر بار آن به طور طبیعی و مساوی اداء الف باشد.
2- به وسیله بستن انگشتان دست (یک به یک و به طور طبیعی)، و یا به طریق ضربه زدن انگشت بر چیزی در مقابل اداء الف (به صورت ضربی)، هر ضرب در مقابل یک الف.
3- به وسیله شمارش عدد، یعنی گفته شود: واحد، اثنان، ثلاثه،... این شیوه متعلّق به طاش کبری زاده (ت 968 ه ق) بوده، و جای تأمّل دارد چرا که گفتنِ حروفیِ هر یک از اعداد مذکور با الف معادل نبوده بلکه بیشتر از آن است.
4- با کشش صدا به اندازه گفتن: ألف ألف.
5- به اندازه زمان نوشتن الف، یعنی نوشتن به گونه « ا » ترجیحاً، و نه به گونه «الف».

دو شیوه اخیر را علی قاری (ت 1014 ه ق) مطرح نموده است.

چون بکارگیری ابزار پیشرفته ای جهت اندازه گیری و ثبت دقیق و قطعی مقدار مدها فعلاً امکان پذیر نیست،(2) بنابراین تا فراهم شدن متد دقیق تر و قطعی تر برای

1- 1. المنح الفکریه، ص 48. [با اندکی تصرّف]
2- 2. ر.ک : الاصوات اللغویه (ابراهیم انیس)، ص 159.