تجوید فرقان صفحه 167

4- امام ابو نافع بن ابی نعیم (ت 169 ه ق)
5- امام یعقوب حضرمی (ت 205 ه ق).

شیخ محمود حصری (ت 1402 ه ق) می گوید:

«بیشتر علما به شناخت علم وقف و ابتداء بسیار توجّه می کردند و مردم را به تعلیم و تربیت آن ها وا می داشتند و به شأن آن ها اهمیت و ارزش قابل توجّهی می دادند برای این که اثر زیادی در حسن تلاوت و نیکویی قرائت دارند».(1)

اهمیت این فنّ نزد بزرگان علم قرائت به اندازه ای بالا بوده است که بسیاری از آن ها شرط کرده اند که تنها به کسی اجازه آموزش قرآن دهند که «وقف و ابتدا» را شناخته باشد.(2)

سابقه طرق وقف بر آخر کلمات

وقف بر آخر کلمات در کلام عرب وجوه متعددی دارد که سیبویه (ت 180 ه ق) در «الکتاب» خود به آن ها پرداخته است.(3) و پس از آن، مورد مذکور کم و بیش در کتب صرف و نحو عربی تا به امروز رواج داشته و اینک نیز شاهد آن هستیم.(4)

پیشوایان علم قرائت، نُه وجه آن را در قرائت قرآن به هنگام وقف بر کلمات به کار

1- 1. معالم الاهتداء، ص 23 و 24. [با اندکی تصرّف]
2- 2. النشر، 1/225؛ الاتقان، 1/222.
3- 3. الکتاب، 2/337 به بعد. البته از خلیل بن احمد (ت 175 ه ق) در کنار ابداعاتی که داشته، موارد اندکی از وضع اصطلاحات این حوزه چون «رَوْم» و «ِاشمام» نیز گزارش شده است. [ر.ک : العین، 6/224 (فقط به اشمام اشاره دارد)؛ النقط، ابوعمرو دانی (ت 444 ه ق)، ص 133؛ الاتقان، سیوطی (ت 911 ه ق)، 2/171 (نوع 76)؛ تاریخ قرآن (رامیار)، ص 537؛ تاریخ قرآن (حجتی)، ص 479]
4- 4. ر.ک : البهجه المرضیه فی شرح الألفیه، ص 229 (باب الوقف)؛ مکرّرات المدرس (شرح سیوطی)، 4/225-241؛ تحفه احمدیه در شرح الفیه، ص 359-367؛ موسوعه النحو و الصرف و الاعراب، ص 637-639؛ صرف ساده، ص 294 (فی الوقف).