تجوید فرقان صفحه 169

سابقه نامگذاری وقوف

اشاره

عنایت ویژه ای که گذشتگان صالح به وقف و شناختن آن داشته اند و در تشویق به تعلّم و تعلیم آن مبالغه نموده اند، نه از رسول خدا صلی الله علیه و آله و نه از یکی از صحابه، یا تابعین، یا ائمه مجتهدین، نامگذاری برای وقوف و تعریف هر یک از آن ها طوری که، از دیگر انواعش مشخص و ممتاز شود چیزی نقل و روایت نشده است.

همه مواردی که هست بعد از صدر اوّل «اسلام» صورت گرفته و به همین جهت، در نام گذاری وقوف و اقسام آن نزد علما دیدگاه های مختلفی ایجاد شده، به طوری که هر گروهی از ایشان اصطلاح خاص و تقسیماتی را به کار برده اند.

اینک به دیدگاه اندیشمندان و صاحب نظران این عرصه می پردازیم.

ابن انباری (ت 328 ه ق) وقف را به سه گونه تقسیم نموده اند: 1- تامّ 2- حسن 3- قبیح.(1)

ابو جعفر، نحاس (ت 338 ه ق) وقف را به چهار قسم تقسیم کرده است: 1- تامّ (مختار) 2- کافی (جایز) 3- حسن (مفهوم) 4- قبیح (متروک).(2)

حافظ ابوعمرو دانی (ت 444 ه ق) نیز از ابوجعفر تبعیت نموده و چهار قسم مذبور (تامّ، کافی، حسن، قبیح) را پذیرفته است.(3)

ابوعبداللّه سجاوندی (ت 560 ه ق) وقف را به پنج قسم نموده است: 1- لازم 2- مطلق 3- جایز 4- مجوز لوجه (جایز لوجه) 5- مرخص ضروری.(4)

برخی اقسام وقف را به هشت قسمت تقسیم کرده اند که سخاوی (ت 643 ه ق)، آن را به جمهور نسبت داده است. و این هشت قسم عبارتند از: 1- تامّ 2- شبیه تامّ

1- 1. الاتقان، 1/222.
2- 2. ر.ک : القطع و الإئتناف، ص 47، الاتقان، 1/223 (بدون نام این قول را ذکر نموده است)
3- 3. ر.ک : المکتفی فی الوقف و الابتداء، ص 138؛ قواعد وقف و ابتداء در قرآن کریم، ص 33.
4- 4. الاتقان، 1/224؛ معالم الاهتداء، ص 31 و 32.