تجوید فرقان صفحه 171

وقف «حسن» را در تقسیم رایج در زمره قبیح جای داده اند.(1)

شیخ محمود حصری (ت 1402 ه ق) ضمن این که تقسیمات چهارگانه(2) «دانی» و «ابن جزری» را در رأس یک گروه، و تقسیمات پنج گانه(3) «سجاوندی» و «نیشابوری» را در رأس گروهی دیگر برشمرده است، می گوید:

با توجّه به این که نام گذاری وقف ها، و تقسیم آن ها به اقسام معین، در صدر اوّل صورت نگرفته است، و از امور اصطلاحی می باشد، و با توجّه به این موضوع که در اصطلاح مناقشه نیست، بلکه جایز است هر کس به طوری که می خواهد از اصطلاح مخصوص استفاده نماید، صلاح را در این دیدم وقف ها را به صورت انحصاری و تحت قاعده ای، طوری تقسیم نمایم که ضمن تعریف جامع و مانعی قلمرو هر یک از آن ها را، با جزئیات آن روشن کنم. و با این حال در نام گذاری وقف ها و تقسیمات آن، از نامگذاری و تقسیم گذشتگان زیاد دور نشدم چنانچه ان شاءاللّه خواهید دید.

تقسیم بندی و نام گذاری وقف ها از نظر استاد حصری

1- وقف سنّت 2- وقف لازم 3- وقف تامّ 4- وقف کافی 5- وقف حسن 6- وقف صالح 7- وقف جایز 8- وقف معانقه یا مراقبه 9- وقف قبیح و انواع آن.

این اقسام نه گانه، از وقوف اختیاری بودند. و در مقابل آن وقف اضطراری را هم مطرح می سازد و می گوید:

قاری گاهی از روی ناچاری وقف می کند و در این موقعیت آن چه برای قاری مراعاتش لازم و ضروری است، این است که شروع مناسب داشته باشد.(4)

1- 1. همان. (لازم به ذکر است از قائلین این دو نظر نامی برده نشده است)
2- 2. «تام، کافی، حسن، قبیح».
3- 3. لازم، مطلق، جایز، مجوز لوجه (جایز لوجه)، مرخص ضروری.
4- 4. معالم الاهتداء (ترجمه)، ص 31-92. [با تلخیص]