تجوید فرقان صفحه 190

شمار آمده است.(1)

فقهای عظام از روشهای قرائت فوق الذکر تنها از «ترتیل» سخن گفته و رعایت آن را به عنوان امر مستحبّی گوشزد فرموده اند.

- صاحب «عروه» در قسم سوّم مستحبّاب قرائت نماز، «ترتیل» را از جمله مستحبّات برشمرده و در مفهوم آن چنین بیان داشته است: «الترتیل أی التأنّی فی القراءه و تبیین الحروف علی وجه یتمکّن السامع من عدّها»،(2) ترتیل یعنی تأنّی در قرائت و ظاهر کردن حروف به نحوی که شنونده بتواند آن ها را (از یکدیگر تمییز داده) بشمارد.

- از مرحوم شیخ محمد حسین کاشف الغطا (م 1373 ه ق) ذیل مستحبّات در قسم «ترتیل» در حاشیه العروه الوثقی، توضیح و تفسیر امام علی علیه السلام را در خصوص «ترتیل» در آیه چهار سوره شریفه مزّمّل چنین نقل کرده اند:

«آن [قرآن] را نیکو ابلاغ کن و کلماتش را روشن ادا نما و چون شعر، آن را شتابان و پشت سر هم مخوان، و چون دانه های شن پراکنده اش مساز؛ بلکه دلهای سخت خود را با آن به هراس اندازید (بیدار سازید) و تنها همّت خویش چنین نباشد که سوره را به پایان رسانید».(3)

توضیح این که، قرائت به ترتیل، نه تنها تعجیل در آن راه ندارد بلکه سرعت در آن طوری است که مجال تأنّی و اندیشیدن (تدبّر) و درک معنای آیات به اندازه کافی

1- 1. العروه الوثقی؛ ج 2، ص 530 و 531.
2- 2. همان.
3- 3. «بَلِّغْهُ تَبْییناً وَ لَا تَهُذَّهُ هَذَّ الشِّعْرِ وَ لَا تَنْثُرْهُ نَثْرَ الرَّمْلِ وَ لکِنِ اقْرَعُوا بِهِ الْقُلُوبَ القاسِیَهَ وَ لا یَکُنْ هَمُّ اَحَدِکُمْ اخِرَ السُّورَهِ». (العروه الوثقی، ج 2، ص 531)؛ این روایت در اصول کافی و وسائل الشیعه در باب ترتیل قرآن با تغییرات زیر آمده است: با عبارت «بَیِّنْهُ تِبْیاناً» شروع شده، و به جای «أَقْرَعُوبِهِ» کلمه «أَفْزَعُوا» آمده، و به جای «اَلْقُلُوبَ»، «قُلُوبَکُمْ» ذکر شده است.