- اشاره 7
- اشاره 20
- الف _ تهیه و نگهداری قرآن در منزل 20
- ب _ نظر و استماع به قرآن 21
- تأکید بر تلاوت و قرائت 24
- ج _ تلاوت (قرائت)قرآن 24
- آداب ظاهری قرائت قرآن 26
- آداب تلاوت 26
- 1. طهارت 26
- اشاره 26
- 2. استقبال قبله 27
- 3. درود و صلوات بر آورنده وحی 27
- استعاذه 28
- 5. افتتاح به «استعاذه» و «تسمیه» 28
- 4. دعای افتتاح تلاوت 28
- تسمیه (بسمله) 29
- رابطه استعاذه و تسمیه 30
- سبب مقدم داشتن «استعاذه» بر «تسمیه» 30
- 6. رعایت ترتیل در قرائت 31
- 8. بلند خواندن قرآن آمیخته با تحسین و تزیین و تحزین قرائت 32
- 1. فهم اصل کلام و پی بردن به عظمت کلام الهی 34
- آداب باطنی قرائت قرآن 34
- 4. توجّه به طهارت باطن 35
- 3. رعایت امر و نهی الهی 35
- 2. توجّه و درک عظمت متکلّم 35
- 6. تخصیص 36
- 8 . ترقّی به درجات و مراتب کلام حق 36
- 7. تأثر 36
- 9. اهداء ثواب قرائت قرآن 37
- آثار تلاوت قرآن 37
- 1. تلاوت صحیح و ایمان به خدا 37
- اشاره 37
- _ نورانیت و جلاء قلوب 38
- 2. تلاوت قرآن و نورانیّت 38
- - نورانیت منازل 39
- 4. تلاوت قرآن و جهان آخرت 40
- _ دافع بلای آخرت 40
- 3. تلاوت قرآن و توسعه روزی 40
- _ تعیین کننده درجات بهشت 40
- د - درک معانی و مفاهیم قرآن تلاوت 41
- قابل فهم بودن قرآن برای مردم 42
- عترت ترجمان جدایی ناپذیر وحی 43
- الف _ ترجمه 44
- اشاره 44
- مخاطبین در حوزه درک معانی و مفاهیم قرآن 44
- اشاره 46
- ب _ تفسیر 46
- با اینکه قرآن «تبیان کلّ شی ء» است، چرا به تفسیر نیاز داریم؟ 47
- مرز بین «تفسیر» و «ترجمه» 54
- مفهوم تدبّر و گسترده آن 55
- ج _ تدبّر 55
- مراتب تدبّر 58
- مرز بین «تدبّر» و «تفسیر» 59
- ه_ _ عمل به قرآن و تمسّک به آن 62
- اشاره 64
- چگونگی شکل گیری قرائت و قراءات 65
- نقطه آغازین قرائت و تعلیم قرآن 67
- قرائت واحد یا قراءات مختلف؟ 68
- الف) تجویز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به این امر 72
- اشاره 72
- ب) اسباب کتابتی 72
- عوامل اختلاف قراءات 72
- ج) عامل لسانی 73
- ضوابط برای تشخیص قرائت صحیح و معتبر 74
- تعاریفی از «قرائت» و «علم قرائت» 77
- نگارش و تدوین قراءات 78
- چگونگی ظهور قرّاء سبعه 79
- چگونگی شکل گیری علم تجوید 84
- تجوید علمی (تدوینی) 89
- تفاوت علم قرائت و علم تجوید 94
- اشاره 95
- پیشینه ای از مخارج حروف 99
- تعداد و اسامی «مخارج حروف» 99
- پیشینه مخارج و صفات حروف 99
- اختلاف در تعداد مخارج حروف 101
- قابل اعتنا بودن ترتیب در حروف متّحد المخرج 102
- مواضع و یا مخارج عام و اصلی حروف 103
- طریقه ترتیب (تقدیم و تأخیر) مخارج حروف 105
- طریق تشخیص مخرج هر حرف 105
- پیشینه ای از صفات حروف 106
- - قرن اوّل 107
- [عصر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، امام علی علیه السلام و ابوالاسود دؤلی] 107
- بررسی «صفات حروف» در حوزه وضع اصطلاحات 107
- اشاره 107
- - قرن دوم 108
- - قرن سوم و چهارم 110
- - قرن دوم به بعد 111
- نَبْر 112
- پی گیری منشأ پیدایش چند «صفت» دیگر 112
- تَرْقیق (و تَفْخیم/تَغْلیظ) 114
- بحثی در پیشینه «تعداد صفات حروف» 116
- پیشینه ای از انواع «تقسیمات صفات حروف» 118
- پیشینه ای از «رموز به خاطرسپاری صفات حروف» 120
- اشاره 120
- جهر/همس 120
- استعلاء / استفال 122
- اطباق / انفتاح 122
- ادغام (نون ساکنه و تنوین) 123
- قَلقَلَه 123
- اشاره 125
- پیشینه ای از ادغامات 125
- اشاره 126
- ادغام «صغیر» و «کبیر» 126
- ادغام متماثلین، متجانسین، متقاربین 130
- ادغام تامّ و ادغام ناقص 132
- مقدمه 133
- پیشینه ای از احکام نون ساکنه و تنوین 133
- احکام نون ساکنه و تنوین 134
- پیشینه مراتب اخفاء و کشش غنّه در آن 135
- اشاره 135
- اندازه کشش غنّه 136
- تفصیل سابقه مدّ در توجّهات علمای عربی و تجوید 141
- حروف مدّ 141
- پیشینه مدّ 141
- اشاره 141
- تعریف مدّ 141
- سببهای لفظی مدّ 142
- انواع رابطه حروف مدّ با سکون (التقاء ساکنین) 144
- اشاره 144
- - مدّ تعظیم 145
- - مدّ تبرئه 145
- سبب معنوی مدّ 145
- اشاره 146
- مقادیر مدّ 150
- اشاره 154
- ابزار و شیوه اندازه گیری کشش حروف مدّی 154
- مراقبت از مدّ (مدّ در معرض آسیب) 157
- اشاره 157
- مدّ در مکالمات عربی 161
- اهمیّت و پیشینه وقف و ابتداء 163
- سیری در پیشینه وقف و ابتداء 163
- سابقه طرق وقف بر آخر کلمات 167
- اشاره 169
- نوع توجّه متخصّصان قرائت (قرّاء سبعه) به «وقف و ابتدا» 172
- سابقه علائم وقف 173
- سَکْت 175
- اشاره 176
- امال بحث 177
- اشاره 177
- تفصیل بحث 180
- احکام فقهی مباحث تجویدی مطرح، در حوزه تلاوت قرآن کریم 181
- اشاره 181
- اشاره 182
- استفتاءات (قراءات) 184
- اشاره 189
- ترتیل 189
- استدلال قابل توجّه و تأمّل 191
- اشاره 194
- الف) در نماز 195
- اشباع کوتاه / ضربی 200
- اشاره 200
- استفتاءات [اشباعات] 201
- اشباع کشیده 202
- اشاره 205
- استفتاءات [مخارج حروف] 208
- مقدمه ای در اهمیت موضوع 210
- الف) اداء صحیح حروف و کلمات (عربیّت، اعراب، تبدیل حرفی به حرف دیگر) 213
- صفات حروف در آئینه احکام 213
- ب) محسّنات تجویدی 218
- «ادغام» 219
- خلاصه ای از احکام فقهی ادغام 222
- استفتاءات 222
- «مدّ» 223
- استفتاء 225
- متفرقات 225
- استفتاء 227
- مقدّمه 227
- چند مسأله 228
- استفتاءات 231
- - تکالیف شرعی قاری قرآن در حین تلاوت 232
- احکام فقهی آیات سجده دار 232
- اشاره 232
- سجده های واجب قرآنی 232
- خلاصه سجده تلاوت 239
- سجده های مستحبّی قرآن 240
- «صلوات واجب» 244
- صلوات 244
- «صلوات مستحب» 244
- «اَذکار خاصّ» 246
- اشاره 248
- اشاره 249
- تعریف «ترتیل» 249
- ترتیل از نگاه امیرمؤمنان علیه السلام 250
- طریق و روش 250
- امتیازات و فوائد «ترتیل» 251
- خلاصه 252
- تعریف «تحقیق» 252
- آفات قرائت «تحقیق» 253
- امتیازات و فوائد قرائت «تحقیق» 254
- طریقه و روش «تحقیق» 254
- تعریف «تدویر» 255
- فواید روش «تدویر» 256
- طریقه و روش 256
- اندازه سرعت در قرائت «تدویر» 257
- خلاصه 257
- تعریف «حَدْر» 258
- طریقه و روش 259
- محدودیت قرائت «حَدر» 260
- اندازه سرعت در قرائت «حَدْر» 261
- خلاصه 261
- اشاره 262
- سرعت قرائت در سیره قرائتی معصومین علیهم السلام 263
- تلاوت به «ترتیل» در سه روز اعجاز گونه است! 266
- مقدار سرعت و تأنّی 267
- دلیل سرعت قرائت از دیدگاه «فخر رازی» 269
- ترتیل از دیدگاه برخی اندیشمندان و مفسّران 271
- اشاره 271
- - شیوه ترتیل و مراحل آن 275
- - کمال ترتیل 276
- تعریف «استعاذه» 277
- استعاذه 277
- اشاره 277
- کیفیّت استعاذه 278
- قرّاء سبعه و استعاذه 279
- تغییر، زیادت و نقصان در قالب آیه «استعاذه» 280
- جهر و اخفای «استعاذه» 282
- سنّت کفایی یا سنّت عینی (فرد فرد) «استعاذه» 284
- تعریف «بسمله» 286
- بسمله 286
- اشاره 286
- اولین آیه 288
- سیّد آیات 288
- «بسمله» اختصاصی هر سوره 289
- دیدگاه برخی مفسّران 289
- دیدگاه اجمالی فقهای عظام 290
- ابتدای سوره ها 291
- وجوه قرائت «استعاذه» با «بسمله» 293
- وجوه قرائت پی در پی دو سوره با «تکبیر»، «تهلیل» و «تحمید» 296
- - مشخّصه (مصادیق) کلمات ابتدا به ساکن: 298
- قواعد شروع از ابتدا به ساکن 299
- همزه وصل 299
- - لام امر (ساکن شده) 300
- باب همزه 301
- خصوصیات همزه وصل 301
- - تعریف همزه وصل 301
- - تعریف و توضیح «همزه» 301
- چگونگی تشخیص حرکتِ «همزه وصل» 302
- فلسفه وجودی «همزه وصل» 302
- همزهای وصل «مفتوح»[ اَ ] 302
- همزه های وصل «مکسور»: [ اِ ] 303
- همزه های وصل «مضموم» [ اُ ]: 306
- نکات «همزه وصل» 307
- تعریف «همزه قطع» 311
- همزه قطع «اصلی» و «زاید» 311
- اشاره 313
- تجوید الحروف{1} (مخارج حروف) 317
- اشاره 317
- حلق 321
- اشاره 321
- ب - زبان (لهاه/ لسان) 323
- دهان (فَم) 323
- الف - فضای دهان 323
- اشاره 323
- ج - دندان ها (اَسْنان) 324
- خَیْشوم 326
- لب ها (شَفَتان) 326
- ه- سقف دهان (حَنَک اَعْلی) 326
- شناخت اجمالی مواضع و مخارج حروف 329
- شرح مواضع و مخارج حروف 332
- اشاره 332
- اشاره 334
- سه نکته در مورد «هاء» و «همزه» 335
- اشاره 335
- اشاره 338
- اشاره 340
- اشاره 343
- اشاره 343
- مخرج پنجم: مخرج «ق» 343
- - تعیین مخرج حرف «ق»: اَقْ 344
- اشاره 345
- _ تعیین مخرج حرف «ک»: اَکْ 346
- اشاره 347
- مخرج هشتم: مخرج «ض» 351
- اشاره 351
- - تعیین مخرج حرف «ض»: اَضْ 353
- - تعیین مخرج حرف «ل» : اَلْ 354
- اشاره 354
- اشاره 356
- - تعیین مخرج نون : اَنْ 356
- - تعیین مخرج حرف «ر» : اَرْ 357
- اشاره 357
- اشاره 359
- _ تعیین مخرج حروف «ط، د، ت»: اَطْ، اَدْ، اَتْ 360
- اشاره 362
- اشاره 366
- _ تعیین مخرج حروف (ظ، ذ، ث): اَظْ، اَذْ، اَثْ 367
- اشاره 370
- اشاره 370
- مخرج پانزدهم: مخرج «ف» 370
- - تعیین مخرج حرف «ف»: اَفْ 371
- اشاره 372
- تعیین مخرج حرف «م»: اَمْ 374
- _ تعیین مخرج حرف «و»: اَوْ 375
- مخرج هفدهم: مخرج «غُنّه» 377
- اشاره 377
- اشاره 379
- اشاره 382
- اشاره 394
- شناخت تفصیلی صفات اصلی غیر متضاد 394
- 3_ لین 399
- 4_ انحراف 400
- اشاره 416
- شناخت صفات فرعی یا عارضی حروف 416
- اشاره 417
- 1_ مبحث تَفخیم و تَرقیق 417
- اشاره 417
- کیفیّت تفخیم حروف استعلا 418
- کیفیّت تغلیظ و ترقیق لام 423
- اشاره 429
- انواع ادغام 430
- الف _ تقسیم ادغام از جهت علامت مُدْغَم. 431
- اشاره 431
- «ادغام صغیر» 431
- «ادغام کبیر» 434
- «ادغام ناقص» 436
- اشاره 436
- «ادغامِ تامّ» 436
- اشاره 439
- اشاره 441
- احکام نون ساکنه و تنوین 441
- اَجزای تشکیل دهنده ساختمان «مدّ» 457
- اشاره 457
- مقادیر مدّو اسامی هر یک 458
- حالات مدّ اصلی (طبیعی) 459
- انواع مدّ 459
- الف _ مدّ اصلی (بدون سبب مدّ) 459
- اشاره 459
- ب _ مدّ فرعی (با سبب مدّ) 461
- اشاره 461
- انواع یا حالات مدّ لین 469
- اشاره 469
- اشاره 473
- کلّیّاتی در وقف و ابتدا 480
- اشاره 483
- تقطیع و نکاتِ بلاغی آیات 483
- - بررّسی دو آیه 484
- تعریف «قَطْع» 486
- تعریف «وقف» 486
- تعریف «سَکْت» 487
- طُرُق و روشهای وقف بر آخر کلمات 489
- اشاره 489
- اشاره 496
- انواع وقف 496
- اشاره 497
- ب _ «وقف اختیاری» 497
- انواع وقف اِختیاری 497
- الف _ «وقف اضطراری» 497
- سخنی در تعلّقات لفظی و معنوی 498
- اشاره 499
- دو شرط اساسی «جواز» در هر نوع وقف و ابتدا 499
- اشاره 504
- وقف بیانِ حسن 507
- نمونه ها 507
- وقف بیانِ تامّ 507
- وقف بیان کافی 507
اظهار، مدّ،...
اگر این صفات رعایت نشود تنها از زیبایی و روانی حروف کاسته می شود و در نتیجه محسّنات تجویدی مخدوش می شود.
صفات حروف در آئینه احکام
الف) اداء صحیح حروف و کلمات (عربیّت، اعراب، تبدیل حرفی به حرف دیگر)
اشاره
در منابع فقهی و رساله های عملیه و استفتاءات مراجع عظام تقلید تعابیری چون «قرائت صحیح»، «محافظت و مواظبت بر عربیّت»، «تلفظ صحیح کلمات»، «عدم تبدیل حرفی به حرف دیگر»، «تصدیق عرف عرب»، «رعایت زیر و زبر و تشدید و ...» همگی ناظر به رعایت صحّت قرائت و صفات اصلی حروف می باشند، چنانچه رعایت نشود قرائت به طور کلی غلط محسوب می شود.
- عربیّت و اِعراب و بناء
فقهاء اداء کامل اعراب و بناء (حرکات و سکون) و عربیّت صحیح در تکبیره الاحرام، قرائت حمد و سوره و اذکار رکوع، سجود، تشهد، سلام، و تسبیحات اربعه را واجب شمرده و حتی مراعات آن ها را در اذان و اقامه نیز به تأسی از صاحب شرع پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله (î «لَکُمْ فی رَسُولِ اللّهِ اُسْوَهٌ حَسَنَهٌ » (احزاب ،21) )تأکید فرموده اند.(1)
1- 1. ر.ک : منابع فقهی در موضوعات مذکور از جمله: لمعه دمشقیه (شرح غضنفری)، 1/95؛ جامع عباسی، ص 45-54؛ العروه الوثقی؛ ج 2/ ص 425 (الخامس) - ص 463 و 464 - 515 (م 37) - ص 550 (م 19) - ص 557 (العاشر) - ص 589 (السابع) - ص 596؛ تحریرالوسیله، ج 1/ ص 164 (القول فی القراءه و الذکر)، م 12 و 13؛... رساله توضیح المسائل امام خمینی رحمه اللّه، مسائل 997، 1000، 1002، 1029؛ رساله توضیح المسائل آیت اللّه بروجردی رحمه اللّه، مسائل 1009، 1011؛ رساله توضیح المسائل، آیت اللّه العظمی اراکی رحمه اللّه، مسائل 992، 993، 994 (و نیز دیگر رساله های عملیه مراجع عظام تقلید)؛ اجوبه الاستفتاءات، ج 1/ ص 131 و 132 (س 477) - ص 133 (س 482).