تجوید فرقان صفحه 258

تعریف «حَدْر»

در لغت: کلمه «حَدْر»(1) مصدر ثلاثی مجرّد است، چون «نَصْر» و از «حَدَرَ-ُ»(2) به معنای «سرعت دادن، سرازیر کردن، شیب دادن» می باشد که با «تحدیر» هم معناست.(3)

و برخی مثل «ابن جزری»(4) آن را تقریباً مترادف «هبوط» به معنی «فرود آمدن، سقوط» دانسته است.(5)

1- 1. مصدر دیگر آن «حُدور» بر وزن «قُعود» است. [ر.ک : القاموس العصری (ترجمه)؛ المنجد، ذیل واژه «حدر»]و «حَدور» صیغه مبالغه حادِر به معنای زمین بسیار بلند، و جای نشیب و سرازیر نیز از همین ریشه است. [ر.ک : مقاییس اللغه (ابن فارس)؛ مصباح المنیر (فیّومی)؛ المنجد؛ فرهنگ لاروس، ذیل واژه «حدر»]
2- 2. از باب «حَدَرَ -ِ » نیز آمده است. [همان]
3- 3. ر.ک : القاموس العصری (ترجمه)؛ ذیل واژه «حدر».
4- 4. النشر، 1/207.
5- 5. نکته قابل تأمل در مترادف قرار گرفتن «هُبوط» با «حدور» در بیان «ابن جزری»؛ هبوط پائین قرار گرفتن به طور قهری است مثل هُبوط سنگ. هَبوط با فتحه حرف اول به معنای «مُنْحَدِر» در مفهوم اسم فاعل است که به صورت فعل لازم و متعدی به هر دو وجه آمده است: هَبَطْتُ اَنَا و هَبَطتُ غَیری (هَبَطْتُ، هَبَطْتُهُ، هَبْطاً) یعنی افتادم و آن را انداختم. (ر.ک: بقره/ 74، با دقت در «یَهْبِطُ») این واژه اگر در مورد انسان به کار رود معنی سبکی و استخفاف هم دارد برخلاف «انزال و نزول»؛ زیرا «انزال» آن طوری که خدای متعال درباره غیر انسان مانند «فرشتگان» و «باران» به کار می برد، آگاهی دادن بر شرافت آنهاست. «هبط» در جایی که هشدار بر نقص است، یاد شده که آیات بقره/ 36، 38، 61؛ اعراف/ 13، بر این مطلب دلالت دارند. [ر.ک : مفردات راغب ترجمه و تحقیق، د. غلامرضا خسروی حسینی، ج 3، ص 497 و 498]