- اشاره 7
- الف _ تهیه و نگهداری قرآن در منزل 20
- اشاره 20
- ب _ نظر و استماع به قرآن 21
- ج _ تلاوت (قرائت)قرآن 24
- تأکید بر تلاوت و قرائت 24
- اشاره 26
- آداب ظاهری قرائت قرآن 26
- 1. طهارت 26
- آداب تلاوت 26
- 3. درود و صلوات بر آورنده وحی 27
- 2. استقبال قبله 27
- 5. افتتاح به «استعاذه» و «تسمیه» 28
- استعاذه 28
- 4. دعای افتتاح تلاوت 28
- تسمیه (بسمله) 29
- رابطه استعاذه و تسمیه 30
- سبب مقدم داشتن «استعاذه» بر «تسمیه» 30
- 6. رعایت ترتیل در قرائت 31
- 8. بلند خواندن قرآن آمیخته با تحسین و تزیین و تحزین قرائت 32
- آداب باطنی قرائت قرآن 34
- 1. فهم اصل کلام و پی بردن به عظمت کلام الهی 34
- 4. توجّه به طهارت باطن 35
- 3. رعایت امر و نهی الهی 35
- 2. توجّه و درک عظمت متکلّم 35
- 6. تخصیص 36
- 7. تأثر 36
- 8 . ترقّی به درجات و مراتب کلام حق 36
- اشاره 37
- 1. تلاوت صحیح و ایمان به خدا 37
- آثار تلاوت قرآن 37
- 9. اهداء ثواب قرائت قرآن 37
- _ نورانیت و جلاء قلوب 38
- 2. تلاوت قرآن و نورانیّت 38
- - نورانیت منازل 39
- _ تعیین کننده درجات بهشت 40
- _ دافع بلای آخرت 40
- 3. تلاوت قرآن و توسعه روزی 40
- 4. تلاوت قرآن و جهان آخرت 40
- د - درک معانی و مفاهیم قرآن تلاوت 41
- قابل فهم بودن قرآن برای مردم 42
- عترت ترجمان جدایی ناپذیر وحی 43
- الف _ ترجمه 44
- اشاره 44
- مخاطبین در حوزه درک معانی و مفاهیم قرآن 44
- ب _ تفسیر 46
- اشاره 46
- با اینکه قرآن «تبیان کلّ شی ء» است، چرا به تفسیر نیاز داریم؟ 47
- مرز بین «تفسیر» و «ترجمه» 54
- مفهوم تدبّر و گسترده آن 55
- ج _ تدبّر 55
- مراتب تدبّر 58
- مرز بین «تدبّر» و «تفسیر» 59
- ه_ _ عمل به قرآن و تمسّک به آن 62
- اشاره 64
- چگونگی شکل گیری قرائت و قراءات 65
- نقطه آغازین قرائت و تعلیم قرآن 67
- قرائت واحد یا قراءات مختلف؟ 68
- عوامل اختلاف قراءات 72
- ب) اسباب کتابتی 72
- الف) تجویز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به این امر 72
- اشاره 72
- ج) عامل لسانی 73
- ضوابط برای تشخیص قرائت صحیح و معتبر 74
- تعاریفی از «قرائت» و «علم قرائت» 77
- نگارش و تدوین قراءات 78
- چگونگی ظهور قرّاء سبعه 79
- چگونگی شکل گیری علم تجوید 84
- تجوید علمی (تدوینی) 89
- تفاوت علم قرائت و علم تجوید 94
- اشاره 95
- پیشینه ای از مخارج حروف 99
- تعداد و اسامی «مخارج حروف» 99
- پیشینه مخارج و صفات حروف 99
- اختلاف در تعداد مخارج حروف 101
- قابل اعتنا بودن ترتیب در حروف متّحد المخرج 102
- مواضع و یا مخارج عام و اصلی حروف 103
- طریق تشخیص مخرج هر حرف 105
- طریقه ترتیب (تقدیم و تأخیر) مخارج حروف 105
- پیشینه ای از صفات حروف 106
- - قرن اوّل 107
- [عصر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، امام علی علیه السلام و ابوالاسود دؤلی] 107
- اشاره 107
- بررسی «صفات حروف» در حوزه وضع اصطلاحات 107
- - قرن دوم 108
- - قرن سوم و چهارم 110
- - قرن دوم به بعد 111
- پی گیری منشأ پیدایش چند «صفت» دیگر 112
- نَبْر 112
- تَرْقیق (و تَفْخیم/تَغْلیظ) 114
- بحثی در پیشینه «تعداد صفات حروف» 116
- پیشینه ای از انواع «تقسیمات صفات حروف» 118
- اشاره 120
- پیشینه ای از «رموز به خاطرسپاری صفات حروف» 120
- جهر/همس 120
- اطباق / انفتاح 122
- استعلاء / استفال 122
- قَلقَلَه 123
- ادغام (نون ساکنه و تنوین) 123
- اشاره 125
- پیشینه ای از ادغامات 125
- اشاره 126
- ادغام «صغیر» و «کبیر» 126
- ادغام متماثلین، متجانسین، متقاربین 130
- ادغام تامّ و ادغام ناقص 132
- پیشینه ای از احکام نون ساکنه و تنوین 133
- مقدمه 133
- احکام نون ساکنه و تنوین 134
- پیشینه مراتب اخفاء و کشش غنّه در آن 135
- اشاره 135
- اندازه کشش غنّه 136
- تعریف مدّ 141
- اشاره 141
- تفصیل سابقه مدّ در توجّهات علمای عربی و تجوید 141
- حروف مدّ 141
- پیشینه مدّ 141
- سببهای لفظی مدّ 142
- انواع رابطه حروف مدّ با سکون (التقاء ساکنین) 144
- اشاره 144
- - مدّ تبرئه 145
- - مدّ تعظیم 145
- سبب معنوی مدّ 145
- اشاره 146
- مقادیر مدّ 150
- اشاره 154
- ابزار و شیوه اندازه گیری کشش حروف مدّی 154
- مراقبت از مدّ (مدّ در معرض آسیب) 157
- اشاره 157
- مدّ در مکالمات عربی 161
- اهمیّت و پیشینه وقف و ابتداء 163
- سیری در پیشینه وقف و ابتداء 163
- سابقه طرق وقف بر آخر کلمات 167
- اشاره 169
- نوع توجّه متخصّصان قرائت (قرّاء سبعه) به «وقف و ابتدا» 172
- سابقه علائم وقف 173
- سَکْت 175
- اشاره 176
- امال بحث 177
- اشاره 177
- تفصیل بحث 180
- احکام فقهی مباحث تجویدی مطرح، در حوزه تلاوت قرآن کریم 181
- اشاره 181
- اشاره 182
- استفتاءات (قراءات) 184
- ترتیل 189
- اشاره 189
- استدلال قابل توجّه و تأمّل 191
- اشاره 194
- الف) در نماز 195
- اشباع کوتاه / ضربی 200
- اشاره 200
- استفتاءات [اشباعات] 201
- اشباع کشیده 202
- اشاره 205
- استفتاءات [مخارج حروف] 208
- مقدمه ای در اهمیت موضوع 210
- الف) اداء صحیح حروف و کلمات (عربیّت، اعراب، تبدیل حرفی به حرف دیگر) 213
- صفات حروف در آئینه احکام 213
- ب) محسّنات تجویدی 218
- «ادغام» 219
- استفتاءات 222
- خلاصه ای از احکام فقهی ادغام 222
- «مدّ» 223
- متفرقات 225
- استفتاء 225
- استفتاء 227
- مقدّمه 227
- چند مسأله 228
- استفتاءات 231
- - تکالیف شرعی قاری قرآن در حین تلاوت 232
- احکام فقهی آیات سجده دار 232
- اشاره 232
- سجده های واجب قرآنی 232
- خلاصه سجده تلاوت 239
- سجده های مستحبّی قرآن 240
- «صلوات واجب» 244
- «صلوات مستحب» 244
- صلوات 244
- «اَذکار خاصّ» 246
- اشاره 248
- تعریف «ترتیل» 249
- اشاره 249
- طریق و روش 250
- ترتیل از نگاه امیرمؤمنان علیه السلام 250
- امتیازات و فوائد «ترتیل» 251
- خلاصه 252
- تعریف «تحقیق» 252
- آفات قرائت «تحقیق» 253
- امتیازات و فوائد قرائت «تحقیق» 254
- طریقه و روش «تحقیق» 254
- تعریف «تدویر» 255
- فواید روش «تدویر» 256
- طریقه و روش 256
- خلاصه 257
- اندازه سرعت در قرائت «تدویر» 257
- تعریف «حَدْر» 258
- طریقه و روش 259
- محدودیت قرائت «حَدر» 260
- خلاصه 261
- اندازه سرعت در قرائت «حَدْر» 261
- اشاره 262
- سرعت قرائت در سیره قرائتی معصومین علیهم السلام 263
- تلاوت به «ترتیل» در سه روز اعجاز گونه است! 266
- مقدار سرعت و تأنّی 267
- دلیل سرعت قرائت از دیدگاه «فخر رازی» 269
- اشاره 271
- ترتیل از دیدگاه برخی اندیشمندان و مفسّران 271
- - شیوه ترتیل و مراحل آن 275
- - کمال ترتیل 276
- استعاذه 277
- اشاره 277
- تعریف «استعاذه» 277
- کیفیّت استعاذه 278
- قرّاء سبعه و استعاذه 279
- تغییر، زیادت و نقصان در قالب آیه «استعاذه» 280
- جهر و اخفای «استعاذه» 282
- سنّت کفایی یا سنّت عینی (فرد فرد) «استعاذه» 284
- اشاره 286
- تعریف «بسمله» 286
- بسمله 286
- اولین آیه 288
- سیّد آیات 288
- «بسمله» اختصاصی هر سوره 289
- دیدگاه برخی مفسّران 289
- دیدگاه اجمالی فقهای عظام 290
- ابتدای سوره ها 291
- وجوه قرائت «استعاذه» با «بسمله» 293
- وجوه قرائت پی در پی دو سوره با «تکبیر»، «تهلیل» و «تحمید» 296
- - مشخّصه (مصادیق) کلمات ابتدا به ساکن: 298
- قواعد شروع از ابتدا به ساکن 299
- همزه وصل 299
- - لام امر (ساکن شده) 300
- باب همزه 301
- - تعریف و توضیح «همزه» 301
- - تعریف همزه وصل 301
- خصوصیات همزه وصل 301
- چگونگی تشخیص حرکتِ «همزه وصل» 302
- فلسفه وجودی «همزه وصل» 302
- همزهای وصل «مفتوح»[ اَ ] 302
- همزه های وصل «مکسور»: [ اِ ] 303
- همزه های وصل «مضموم» [ اُ ]: 306
- نکات «همزه وصل» 307
- همزه قطع «اصلی» و «زاید» 311
- تعریف «همزه قطع» 311
- اشاره 313
- تجوید الحروف{1} (مخارج حروف) 317
- اشاره 317
- اشاره 321
- حلق 321
- ب - زبان (لهاه/ لسان) 323
- دهان (فَم) 323
- الف - فضای دهان 323
- اشاره 323
- ج - دندان ها (اَسْنان) 324
- خَیْشوم 326
- لب ها (شَفَتان) 326
- ه- سقف دهان (حَنَک اَعْلی) 326
- شناخت اجمالی مواضع و مخارج حروف 329
- شرح مواضع و مخارج حروف 332
- اشاره 332
- اشاره 334
- اشاره 335
- سه نکته در مورد «هاء» و «همزه» 335
- اشاره 338
- اشاره 340
- اشاره 343
- اشاره 343
- مخرج پنجم: مخرج «ق» 343
- - تعیین مخرج حرف «ق»: اَقْ 344
- اشاره 345
- _ تعیین مخرج حرف «ک»: اَکْ 346
- اشاره 347
- مخرج هشتم: مخرج «ض» 351
- اشاره 351
- - تعیین مخرج حرف «ض»: اَضْ 353
- - تعیین مخرج حرف «ل» : اَلْ 354
- اشاره 354
- اشاره 356
- - تعیین مخرج نون : اَنْ 356
- - تعیین مخرج حرف «ر» : اَرْ 357
- اشاره 357
- اشاره 359
- _ تعیین مخرج حروف «ط، د، ت»: اَطْ، اَدْ، اَتْ 360
- اشاره 362
- اشاره 366
- _ تعیین مخرج حروف (ظ، ذ، ث): اَظْ، اَذْ، اَثْ 367
- اشاره 370
- اشاره 370
- مخرج پانزدهم: مخرج «ف» 370
- - تعیین مخرج حرف «ف»: اَفْ 371
- اشاره 372
- تعیین مخرج حرف «م»: اَمْ 374
- _ تعیین مخرج حرف «و»: اَوْ 375
- اشاره 377
- مخرج هفدهم: مخرج «غُنّه» 377
- اشاره 379
- اشاره 382
- شناخت تفصیلی صفات اصلی غیر متضاد 394
- اشاره 394
- 3_ لین 399
- 4_ انحراف 400
- شناخت صفات فرعی یا عارضی حروف 416
- اشاره 416
- اشاره 417
- 1_ مبحث تَفخیم و تَرقیق 417
- اشاره 417
- کیفیّت تفخیم حروف استعلا 418
- کیفیّت تغلیظ و ترقیق لام 423
- اشاره 429
- انواع ادغام 430
- «ادغام صغیر» 431
- اشاره 431
- الف _ تقسیم ادغام از جهت علامت مُدْغَم. 431
- «ادغام کبیر» 434
- «ادغامِ تامّ» 436
- اشاره 436
- «ادغام ناقص» 436
- اشاره 439
- اشاره 441
- احکام نون ساکنه و تنوین 441
- اَجزای تشکیل دهنده ساختمان «مدّ» 457
- اشاره 457
- مقادیر مدّو اسامی هر یک 458
- حالات مدّ اصلی (طبیعی) 459
- انواع مدّ 459
- الف _ مدّ اصلی (بدون سبب مدّ) 459
- اشاره 459
- ب _ مدّ فرعی (با سبب مدّ) 461
- اشاره 461
- انواع یا حالات مدّ لین 469
- اشاره 469
- اشاره 473
- کلّیّاتی در وقف و ابتدا 480
- اشاره 483
- تقطیع و نکاتِ بلاغی آیات 483
- - بررّسی دو آیه 484
- تعریف «قَطْع» 486
- تعریف «وقف» 486
- تعریف «سَکْت» 487
- اشاره 489
- طُرُق و روشهای وقف بر آخر کلمات 489
- اشاره 496
- انواع وقف 496
- انواع وقف اِختیاری 497
- ب _ «وقف اختیاری» 497
- الف _ «وقف اضطراری» 497
- اشاره 497
- سخنی در تعلّقات لفظی و معنوی 498
- اشاره 499
- دو شرط اساسی «جواز» در هر نوع وقف و ابتدا 499
- اشاره 504
- وقف بیانِ تامّ 507
- وقف بیانِ حسن 507
- وقف بیان کافی 507
- نمونه ها 507
این تنها وجود معصوم علیه السلام است که می تواند چنین کار اعجاز گونه ای را انجام دهد، مگر نه این که اینان دست پرورده خدای عالمند و مردم دست پرورده آنان:
«فَإنّا صَنائعُ رَبِّنا وَ النّاسُ بَعدُ صَنائع لَنا...»(1)
همان گونه که قبلاً نیز اشاره ای شد، این امر در شرایطی است که حضرات علیهم السلام مراجعات فراوانی در طول روز و شب برایشان پیش می آمد؛ با وجود مشاغل فراوان و مستحبّات دیگر، چنین سرعت قرائتی با آن خصوصیات بسیار حیرت انگیز می باشد.
در این مقایسه، بیشتر حجم و کیفیّت مورد نظر قرار گرفته است، والّا سطح دریافت معصوم کجا و درک ما کجا ! اصلاً در وهم نگنجد و به مقایسه درنیاید.
آن جا که عقاب پَر بریزد از پشّه ناتوان چه خیزد!
«لا یُقاسُ بِالِ مُحَمّدٍ صلی الله علیه و آله مِن هذِهِ الاُمَّهِ اَحَدٌ وَ لا یُسَوّی بِهِم مَن جَرَتْ نِعْمَتُهُمْ عَلَیهِ اَبَداً؛(2) هیچ یک از این امّت با آل محمد صلی الله علیه و آله طرف مقایسه نبوده و کسانی که همیشه از نعمت و بخشش (معارف و علوم) ایشان بهره مندند با آنان برابر نیستند».
بنابراین قرائت کمتر از یک ماه، امری مشکل است و در صورت تحقّق، امکان تدبّر از دست می رود و صرفاً قرائت الفاظ، میسر خواهد شد و توجّه حدّاکثر به ترجمه آیات محدود خواهد گشت، نهی از قرائت در کمتر از هفت روز،(3) نشان می دهد قاری دیگر از قرائتش هیچ بهره ای نخواهد داشت هرچند بهره از ترجمه بعضی از آیات باشد.
1- 1. نهج البلاغه، نامه 28.
2- 2. همان، خ 2.
3- 3. کنزالعمّال، ج 1، ص 612، ح 2815.